Χριστιανισμός, Ισλάμ και δουλεία

Κάποιοι κατηγορούν πως δήθεν η Αγία Γραφή υποστηρίζει την δουλεία. Ειδικά οι μουσουλμάνοι απολογητές που προσπαθούν να κουκουλώσουν το ότι το Ισλάμ στηρίζεται στην υποδούλωση των «απίστων», εκτοξεύουν μεγάλες κατηγορίες και αναφέρονται στους «χριστιανούς» δουλέμπορους (όπως και στους «χριστιανούς» σταυροφόρους). Ας δούμε όμως τι πράγματι η Αγία Γραφή λέει για την Δουλεία και τι έκαναν οι πιστοί χριστιανοί, ξεκινώντας πρώτα από την Παλαιά Διαθήκη και συνεχίζοντας με την Καινή Διαθήκη και τους Πατέρες της Εκκλησίας.

ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΔΟΥΛΟΥΣ

Όσοι Εβραίοι είχαν γίνει δούλοι, μετά από έξι χρόνια δουλείας, ο Νόμος του Θεού απαιτούσε την απελευθέρωσή τους ΔΩΡΕΑΝ (Έξοδος 21:2).

Οι Εβραίοι δούλοι έπρεπε να αντιμετωπίζονται σαν μισθωτοί κι όχι ως δούλοι (Λευιτικό 25:39-43).

Επίσης, στην Παλαιά Διαθήκη τιμωρούνταν με θανατική ποινή όσοι κάνανε βίαια  Εβραίους δούλους (Δευτερονόμιο 24:7).

Στους Εβραίους δούλους όταν απελευθερώνονταν τον 7ο χρόνο, έπρεπε να τους δοθεί και κάποια «προίκα» (Δευτερονόμιο 15:12-14). Συγκεκριμένα:

12 Αν ο αδελφός σου, Εβραίος ή Εβραία, πουληθεί σε σένα, θα σε δουλέψει έξι χρόνια, και τον έβδομο χρόνο θα τον εξαποστείλεις ελεύθερο από σένα. 13 Και όταν τον εξαποστείλεις ελεύθερο από σένα, δεν θα τον εξαποστείλεις αδειανόν· 14 θα τον εφοδιάσεις οπωσδήποτε από τα πρόβατά σου, και από το αλώνι σου, και από τον ληνό σου· από ό,τι ο Κύριος ο Θεός σου σε ευλόγησε, θα δώσεις σ’ αυτόν. 15 Και θα θυμηθείς ότι στάθηκες δούλος στη γη της Αιγύπτου, και ο Κύριος ο Θεός σου σε λύτρωσε· γι’ αυτό κι εγώ σε προστάζω σήμερα αυτό το πράγμα.

Εδώ χρειάζεται προσοχή, γιατί οι μουσουλμάνοι απολογητές ισχυρίζονται ότι και το Κοράνι και το Ισλάμ δίνουν δικαίωμα στους σκλάβους να κερδίσουν την ελευθερία τους και να πάρουν κάποια «προίκα» (Κοράνι 24:33). Ο στίχος, όπως τον μεταφράζουν στα ελληνικά οι καθηγητές του Αλ-Άζχαρ, λέει:

«Κι αν κανείς από τους σκλάβους σας που το δεξί σας χέρι εξουσιάζει (οι δούλοι να ζητήσουν με γραπτή αίτηση την ελευθερία τους (με τίμημα) κάνετέ τους αυτή τη χάρη, αν ξέρετε ανάμεσά τους κανέναν που να αξίζει αυτό το καλό. Και δώστε τους από την περιουσία του ΑΛΛΑΧ που σας έχει δώσει.»

Αρχικά δίνεται την εντύπωση ότι κι εδώ υπονοείται ένα «προίκισμα» του σκλάβου όπως στο Δευτερονόμιο 15:12-14. Ξενίζει βέβαια η έκφραση «με τίμημα» που έχουν παρεμβάλλει σε παρένθεση οι μεταφραστές, ακριβώς για να μην μπερδέψουμε το περιεχόμενο αυτού του στίχου με την άνευ όρων προίκα στον ελευθερωμένο δούλο, την οποία διατάζει ο Θεός τους Εβραίους να δίνουν!

Το Sahih International (http://quran.com/24/33) αποδίδει το απόσπασμα ως εξής:

«Κι αυτοί που ζητούν ένα συμβόλαιο [για απελευθέρωση εν καιρώ] ανάμεσα σ’ αυτούς που το δεξί σας χέρι εξουσιάζει – τότε κάντε ένα συμβόλαιο μαζί τους αν ξέρετε ότι υπάρχει σ’ αυτούς καλοσύνη και δώστε τους από τον πλούτο του Αλλάχ τον οποίο Εκείνος σας έχει δώσει.»

Βλέπουμε λοιπόν ότι ο στίχος δεν «δίνει σε κάθε σκλάβο το δικαίωμα», αλλά μιλάει γι’ αυτούς που είναι πρόθυμοι να πληρώσουν τίμημα για την ελευθερία τους, και πιο ειδικά για αυτούς που και είναι πρόθυμοι να πληρώσουν τίμημα, και κατά την κρίση του αφέντη τους, «αξίζουν αυτο το καλό». Αν δηλ. ο αφέντης κρίνει ότι δεν αξίζει στον σκλάβο αυτό το «καλό», να αποκτήσει την ελευθερία του πληρώνοντας, η διαταγή ή σύσταση δεν ισχύει, κι ας είναι πρόθυμος ο σκλάβος να πληρώσει τίμημα.

Ο Ιμπν Αμπάς, ένας από τους Σαχάμπα (συντρόφους) του Μουχάμμαντ, ερμηνεύει την «καλοσύνη» των σκλάβων ως εξής: «είναι δίκαιοι και τηρούν τις υποσχέσεις τους», προφανώς ώστε να είναι ο δουλοκτήτης σίγουρος ότι θα κερδίσει από αυτή τη συμφωνία. Σημειώνει επίσης ότι καλείται ο δουλοκτήτης να χαρίσει ένα μέρος του ποσού που συμφώνησε αρχικά με τον δούλο, και ουσιαστικά αυτό είναι η «δωρεά» για την οποία καυχιούνται οι απολογητές του Ισλάμ! Το ταφσίρ Αλ-Τζαλαλαΰν γράφει: «Αν γνωρίζετε να υπάρχει σ’ αυτούς κάποιο καλό, όπως η αξιοπιστία και η ικανότητα να κερδίζουν [εισόδημα] για να ξεπληρώσουν το ποσό που αναφέρεται στη γραπτή σύμβαση». Και το ταφσίρ Ιμπν Καθίρ: «Αυτή είναι μια εντολή από τον Αλλάχ προς τους ιδιοκτήτες σκλάβων: αν οι υπηρέτες τους τους ζητούν σύμβαση χειραφέτησης, πρέπει να τη γράψουν γι ‘αυτούς, υπό την προϋπόθεση ότι ο υπηρέτης έχει κάποια ικανότητα και μέσα βιοπορισμού, έτσι ώστε να μπορεί να πληρώσει στον κύριό του τα χρήματα που προβλέπονται στη σύμβαση. Δείτε περισσότερες λεπτομέρειες εδώ: https://greekmurtadeen.wordpress.com/2010/04/16/slavery-reforms/

Οπότε η απελευθέρωση ενός δούλου με ικανότητες ήταν κερδοφόρα για τον δουλοκτήτη, ο οποίος παραχωρούσε «από τον πλούτο που ο Αλλάχ του είχε δώσει» ένα αρχικό κεφάλαιο στο δούλο για να το αυξήσει. Στη συνέχεια ο δουλοκτήτης καρπωνόταν το κέρδος χωρίς να έχει κουνήσει το δαχτυλάκι του. Η κατάσταση θυμίζει την εξαγορά των αιχμαλώτων πολέμου από τους δικούς τους, από την οποία αποκόμιζαν κέρδος οι μουσουλμάνοι, μόνο που στην περίπτωση αυτή ο σκλάβος προσφέρει τα χρήματα ο ίδιος για τον εαυτό του. Καμία σχέση λοιπόν δεν έχουν αυτά με την υποχρεωτική απελευθέρωση και προίκιση δούλων που απαιτεί ο Θεός από τους Εβραίους.

Το ίδιο δεν έχει σχέση η σύσταση για την απελευθέρωση σκλάβων, ιδιαίτερα “αυτών που πιστεύουν (στο Ισλάμ)” (2:177) αφού είναι σύσταση και όχι διαταγή, όπως στην Παλαιά Διαθήκη. Πρέπει επίσης να σημειώσουμε ότι σύμφωνα με τον παραδοσιακό ισλαμικό νόμο (fiqh) αν ένας μη μουσουλμάνος μεταστραφεί στο Ισλάμ μετά την υποδούλωσή του, αυτός ή αυτή εξακολουθεί να είναι σκλάβος και μπορεί να αγοραστεί και να πωληθεί νομίμως όπως και κάθε άλλος σκλάβος, χωρίς να πρέπει υποχρεωτικά να απελευθερωθεί μετά από 7 έτη όπως προβλέπει το Δευτερονόμιο για τους Εβραίους. Ο κανόνας αυτός κλείνει ένα πιθανό «παραθυράκι» που επιτρέπει σε σκλάβους να αποκτούν την ελευθερία τους από το απλό γεγονός της μεταστροφής. (Βλ. περισσότερα εδώ: https://greekmurtadeen.wordpress.com/2010/02/22/islam-slavery1/)

Ούτε όμως και η απελευθέρωση ενός δούλου που απαιτείται ως εξιλέωση για ορισμένα παραπτώματα (4:92, 58:3) έχει σχέση με την υποχρεωτική απελευθέρωση όλων των Εβραίων δούλων, που επιτάσσει η Π.Δ.

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΔΟΥΛΟΥΣ, ΕΒΡΑΙΟΥΣ & ΕΘΝΙΚΟΥΣ

Για όλους τους δούλους, Εβραίους και Εθνικούς, ίσχυαν σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη τα εξής:

Απαγορευόταν να σκοτώσει ή να προκαλέσει κανείς βλάβη στον δούλο του. Αν κανείς προξενούσε ζημιά σε δούλο του, έπρεπε να τον ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΕΙ (Έξοδος 21:20, 26-27). Απαγορεύονταν να καταδυναστεύει κανείς τους δούλους του (Δευτερονόμιο 23:15-16).

Υποχρεωτικά έπρεπε οι δούλοι, όπως και οι ελεύθεροι, να έχουν ΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΝΑΠΑΥΣΗΣ την εβδομάδα (Δευτερονόμιο 5:14).

Συνεπώς η Δουλεία στη Παλαιά Διαθήκη δεν είχε καμιά σχέση με την απάνθρωπη δουλεία στους ειδωλολατρικούς λαούς!

Ας δούμε όμως λίγα για τη διαβίωση των δούλων στις παγανιστικές κοινωνίες, την ίδια εποχή που οι Εβραίοι είχαν αυτούς τους κανονισμούς, και αργότερα.

«…στην αρχαία Ελλάδα οι δημόσιοι και ιδιωτικοί δούλοι δεν είχαν, θεωρητικά, κανένα δικαίωμα. Εθεωρούντο νομίμως σαν κινητά πράγματα, που μπορούσαν να νοικιαστούν ή να προσφερθούν ως ενέχυρο. Δεν είχαν καμιά νομική υπόσταση και δεν μπορούσαν να παρουσιασθούν ως μάρτυρες στο δικαστήριο. Όμως, αν ο κύριος τους ήταν αναμεμιγμένος σε κάποια δικαστική υπόθεση, μπορούσε, και συχνά το έκανε, να προτείνει να βασανισθούν οι δούλοι του, για να επιβεβαιώσουν, κάτω από την δοκιμασία αυτή, την ακρίβεια των δικών του ισχυρισμών.
Οι ενώσεις μεταξύ δούλων δεν είχαν κανένα νομικό χαρακτήρα και μπορούσαν να γίνουν μόνο με την συγκατάθεση του κυρίου τους, στον οποίο και ανήκαν τα παιδιά που προέρχονταν από τις ενώσεις αυτές – που, όπως εύκολα καταλαβαίνεις, γίνονταν κι αυτά δούλοι. Κάθε δούλος που δραπέτευε τιμωρούνταν σκληρά και σημαδευόταν με καυτό σίδερο. Ακόμα, επειδή οι δούλοι θεωρούνταν αντικείμενα (res) κατά τον ρωμαϊκό νόμο – που ήταν σε ευθυγράμμιση με τον ελληνικό – όταν πλέον δεν απόδιδαν στην εργασία (γέροι ή άρρωστοι) μεταφέρονταν σε μια νησίδα στον Τίβερη όπου και πέθαιναν αφημένοι στην τύχη τους από την πείνα. Ο Οβίδιος περιγράφει ότι οι ευγενείς Ρωμαίες δέσποινες την ώρα της τουαλέτας τους κρατούσαν στα χέρια τους αιχμηρά στιλέτα με τα οποία τρυπούσαν τις οκνηρές και τις ανυπάκουες δούλες… Εύκολα μπορούμε να συμπεράνουμε ότι μαχαίρωναν και τις δούλες που δεν γούσταραν γενικώς, π.χ. αυτές τις οποίες έδειχνε να γουστάρει ο σύζυγος… Ακόμα χειρότερα, ο Πολλιόνε, φίλος του Αυγούστου, διασκέδαζε όταν έβλεπε τις σμέρνες να τρώνε τους δούλους. Ο Λούκιος Κόιντος Φλαμινίνος σκότωσε έναν υπηρέτη του για να απολαύσει το θέαμα ένας φίλος του.» (Πηγή: http://www.expaganus.com/xristian-douleia.htm)

Ο ευνοϊκός για τους δούλους Μωσαϊκός Νόμος ίσχυε 1400 χρόνια πριν ο Μουχάμμαντ λάβει τις «αποκαλύψεις» του. Να σημειώσουμε ότι και το Ισλάμ έχει περιορισμούς στην κακομεταχείριση των δούλων. Επιτρέπεται για παράδειγμα, να δείρει κάποιος τον δούλο/δούλα του για να τον τιμωρήσει για παράπτωμα, αλλά απαγορεύεται κατά τον ξυλοδαρμό να δώσει χτύπημα στο πρόσωπο. Αν ο ιδιοκτήτης χτυπήσει το δούλο/δούλα στο πρόσωπο, πρέπει να τον απελευθερώσει. Επίσης, οι ποινές των δούλων για τα αδικήματα είναι οι μισές απ’ ότι για τους ελεύθερους, γιατί θεωρούνται δεύτερης κατηγορίας πολίτες, κάτι μεταξύ ανθρώπου και κτήματος (Brunschvig. ‘Abd; Encyclopedia of Islam). Όμως τα μικρά δικαιώματα που δίνει το Ισλάμ στους δούλους είναι μηδαμινά μπροστά στο γεγονός ότι δέχεται και επικροτεί τον θεσμό της δουλείας, και φυσικά στο γεγονός ότι το κάνει πολλά χρόνια μετά την εμφάνιση του Χριστιανισμού.

ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ – ΠΑΤΕΡΕΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Αν η Παλαιά Διαθήκη βελτιώνει τη θέση των δούλων, ο Χριστιανισμός με την Καινή Διαθήκη και τους Πατέρες δίνει στη δουλεία το τελειωτικό χτύπημα.

Ήδη η Κ.Δ. καταδικάζει με φοβερό τρόπο την υποδούλωση ανθρώπων, αναφέροντας ότι το δουλεμπόριο ΑΝΤΙΒΑΙΝΕΙ στην χριστιανική διδασκαλία και τοποθετώντας αυτούς που αιχμαλωτίζουν και πουλούν ανθρώπους ως δούλους στην ίδια μοίρα με τους πατροκτόνους και μητροκτόνους, τους φονιάδες γενικότερα, τους πόρνους, επίορκους και άλλους που αμαρτάνουν καταπατώντας το θέλημα του Θεού. Στην Α΄ Τιμ. 1:9-11 αναφέρεται:

«9 …ο νόμος δεν τέθηκε για τον δίκαιο, αλλά για τους άνομους και ανυπότακτους, τους ασεβείς και τους αμαρτωλούς, τους ανόσιους και βέβηλους, τους πατροκτόνους και μητροκτόνους, τους φονιάδες, 10 πόρνους, αρσενοκοίτες, αυτούς που αιχμαλωτίζουν και πουλούν ανθρώπους ως δούλους (ανδραποδισταίς), ψεύτες, επίορκους, και οτιδήποτε άλλο αντιβαίνει στην υγιαίνουσα διδασκαλία…»

(«…δικαίω νόμος ου κείται, ανόμοις δέ καί ανυποτάκτοις, ασεβέσι καί αμαρτωλοίς, ανοσίοις καί βεβήλοις…ανδραποδισταίς, ψεύσταις, επιόρκοις, καί εί τι έτερον τή υγιαινούση διδασκαλία αντίκειται».)

Κάποιοι παρερμηνεύουν άλλα χωρία ότι τάχα η Καινή Διαθήκη ευνοεί τη δουλεία. Δεν μπορεί να την ευνοεί όταν η πράξη υποδούλωσης ανθρώπων χαρακτηρίζεται άνομη, ανόσια και βέβηλη. Εκείνα τα χωρία λοιπόν της Κ.Δ. που τάχα ευνοούν τη δουλεία, το μόνο που δείχνουν, όπως λέει ο Αγουρίδης, είναι ότι ο Παύλος δεν ήθελε με κανέναν τρόπο να θεωρηθεί η πίστη στον Χριστό ως ένα απλό κοινωνικό κίνημα, που το μόνο που θα κατάφερνε θα ήταν να φέρει βία και επιφανειακές αλλαγές, όπου οι πρότεροι δούλοι, απλά θα γίνονταν κύριοι, και οι κύριοι θα γίνονταν δούλοι. Το ζητούμενο ήταν να εξαφανιστούν οι διακρίσεις μέσα από τις εν Χριστώ σχέσεις που θα αναπτύσσονταν και όχι να γίνουν για άλλη μία φορά οι μισοί κύριοι και οι άλλοι μισοί δούλοι και το αντίστροφο.

Ο απόστολος Παύλος θεωρεί αυτονόητο ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι! “Δεν υπάρχει Ιουδαίος και Έλληνας” (εθνικός) “ούτε δούλος και ελεύθερος ούτε αρσενικό και θηλυκό, όλοι είστε ένας εν Χριστώ Ιησού” (Γαλάτας 3, 28). Είναι ίσως ο πρώτος αρχαίος συγγραφέας που θεωρεί αυτονόητα ελεύθερους τους δούλους (ούτε στον Πλάτωνα ή τον Αριστοτέλη ή τους άλλους μεγάλους φιλοσόφους συμβαίνει αυτό). Στο νου του, οι δούλοι είναι απόλυτα ισότιμοι με τους ελεύθερους και με τους ίδιους τους κυρίους τους, και αυτό είναι που καθορίζει και τις μεταξύ τους σχέσεις. Μιλώντας ο Παύλος για την αγάπη, για τον άνθρωπο και τις ανθρώπινες σχέσεις, για τη θεία Μετάληψη, το θάνατο και την ανάσταση, τη χάρη του Θεού, την ελευθερία και την ειρήνη, δεν ξεχωρίζει ελεύθερους και δούλους. Ομοίως, δούλοι και ελεύθεροι, όπως και πλούσιοι και φτωχοί, συμμετείχαν ισότιμα στη θεία Μετάληψη, αλλά και στα κοινά δείπνα, τις γνωστές “αγάπες”.

Άλλωστε ο ίδιος ο Παύλος και οι συνεργάτες του, καθώς και όλοι οι απόστολοι, υπηρετούσαν τους άλλους, δεν εξουσίαζαν. Ενεργούσαν “εν υπομονή πολλή, εν θλίψεσιν, εν ανάγκαις, εν στενοχωρίαις, εν πληγαίς, εν φυλακαίς” κ.τ.λ., κι όμως θεωρούσαν τον εαυτό τους ελεύθερο απ’ όλα: “εν αγάπη ανυποκρίτω, εν λόγω αληθείας, εν δυνάμει Θεού, δια των όπλων της δικαιοσύνης των δεξιών και αριστερών, δια δόξης και ατιμίας, δια δυσφημίας και ευφημίας, ως πλάνοι και αληθείς… ως αποθνήσκοντες και ιδού, ζώμεν, ως παιδευόμενοι και μη θανατούμενοι, ως λυπούμενοι και πάντοτε χαίροντες, ως πτωχοί και πολλούς πλουτίζοντες, ως μηδέν έχοντες και πάντα κατέχοντες” (Β΄ Κορινθ. κεφ. 6).

Αυτός είναι και ο λόγος που ο Παύλος, όπως τον μέμφονται, δεν προτρέπει στους χριστιανούς δούλους να απαιτήσουν, η έστω να επιδιώξουν, την ελευθερία τους και δεν απαιτεί από τους χριστιανούς που έχουν δούλους να τους ελευθερώσουν. Τονίζει όμως: “οι δούλοι να αγαπάτε τους κυρίους σας και οι κύριοι τους δούλους, ξέροντας οι δούλοι ότι είστε πλέον ελεύθεροι (σας ελευθέρωσε ο Χριστός, δίνοντας το αίμα Του στο σταυρό) και οι κύριοι ότι έχετε κι εσείς Κύριο στον ουρανό. Είστε λοιπόν ίσοι μ’ εκείνους που θεωρείτε δούλους σας και πρέπει να τους συμπεριφέρεστε ανάλογα, γιατί αυτός ο Κύριος δεν κάνει διακρίσεις και δε μεροληπτεί” (βλ. Α΄ Κορινθ., 7, 17-24, Εφεσίους 6, 5-9). “Ο Χριστός μας ελευθέρωσε για να μείνουμε ελεύθεροι. Μείνετε λοιπόν ελεύθεροι και μην ξαναπέσετε στο ζυγό της δουλείας” γράφει. Ο Θεός κάλεσε τους ανθρώπους “επ’ ελευθερία”, αλλά η ελευθερία αυτή πραγματοποιείται όταν υπηρετούμε ο ένας τον άλλον δια της αγάπης (Γαλάτας, 5, 1, 13 και εξής). “Δέξου τον Ονήσιμο” (το δραπέτη δούλο) “όχι ως δούλο, αλλά ως αγαπητό αδελφό, σα να δεχόσουν εμένα”, γράφει ο Παύλος από τη φυλακή προς το χριστιανό Φιλήμονα (επιστολή προς Φιλήμονα. Ο άγιος Ονήσιμος, προστάτης άγιος των φυλακισμένων, παρέμεινε δούλος, αλλά αυτό δεν τον εμπόδισε να είναι ελεύθερος, δηλαδή άγιος.

“Αυτός που ονομάζεται δούλος απελευθερώθηκε από το Χριστό”, γράφει ο Παύλος, “και εκείνος που ονομάζεται ελεύθερος είναι δούλος του Χριστού. Εξαγοραστήκατε” (=με το αίμα του Χριστού, άρα απελευθερωθήκατε). Και προσθέτει τη φράση κλειδί: “μη γίνεστε δούλοι ανθρώπων” (Α΄ Κορινθ. 7, 22)!

Μερικοί θα θέλανε να σηκώσει σπαθί ο Παύλος και να φωνάξει “ελευθερία η θάνατος! Καθάρματα, αφήστε τους δούλους σας ήσυχους! Δούλοι, ξυπνάτε, για ν’ ανακτήσετε την ελευθερία σας! Ο Χριστός μαζί μας!”.

Αυτό θα ήταν ωραίος σοσιαλισμός ή γαλλικός Διαφωτισμός, αλλά, ως χριστιανικό κήρυγμα, έχει δύο προβλήματα. Πρώτον, συνεπάγεται σφαγή. Όχι μόνο βέβαιη σφαγή των δούλων από τις ανίκητες ρωμαϊκές λεγεώνες (πρβ. την περίπτωση του Σπάρτακου), αλλά και των ίδιων των ελεύθερων, πράγμα που, για τους χριστιανούς, σημαίνει απλά και μόνο σφαγή –γιατί κι ο κακός είναι αδελφός μας και θέλουμε τη σωτηρία του, όχι την τιμωρία του ή την εκδίκηση απ’ αυτόν.

Δεύτερον, τον πρώτο αιώνα οι χριστιανοί περίμεναν από μέρα σε μέρα τη δευτέρα παρουσία (“είναι ήδη ώρα να ξυπνήσουμε” λέει ο Παύλος, Ρωμ. 13, 11). Γιατί λοιπόν να βάψουν τα χέρια τους με αίμα, αφού πολύ σύντομα ο “παρών κόσμος”, ο κόσμος της αδικίας και της πτώσης, θα έσβηνε απ’ το χάρτη;

Είναι όμως ολοφάνερο, ότι χάρη σε αυτή τη χριστιανική διδασκαλία που περιγράφει ο Παύλος, οι χριστιανοί κατάργησαν ουσιαστικά τη δουλεία. Γράφει ο Λακτάντιος, απολογητής που έζησε το 260-330 σχετικά με την κατάργηση της δουλείας στους χριστιανούς:

«Στα μάτια του Θεού κανένας δεν είναι δούλος, κανένας δεν είναι κύριος. Επειδή όλοι έχουμε τον ίδιο Πατέρα, είμαστε όλοι εξίσου παιδιά Του. Κανείς δεν είναι φτωχός ενώπιον του Θεού εκτός αν του λείπει η δικαιοσύνη. Κανείς δεν είναι πλούσιος εκτός αν έχει αφθονία αρετών…Ο λόγος που ούτε οι Ρωμαίοι, ούτε οι Έλληνες μπορούν να κατέχουν δικαιοσύνη, είναι ότι έχουν αυτοί τόσες πολλές διακρίσεις σε τάξεις. Ο πλούσιος και ο φτωχός. Ο ισχυρός και ο ταπεινός. Η ανώτατη εξουσία των βασιλέων και ο κοινός άνθρωπος…Ωστόσο, κάποιος μπορεί να ρωτήσει «Δεν είναι αλήθεια ότι και μεταξύ των Χριστιανών μερικοί είναι φτωχοί και άλλοι είναι πλούσιοι; Μερικοί είναι κύριοι, και άλλοι είναι δούλοι; Δεν υπάρχει και εκεί κάποια διάκριση μεταξύ των ατόμων;»

Αλλά δεν υπάρχει ΚΑΜΙΑ! Στη πραγματικότητα, ο λόγος ο καθεαυτός που καλούμε ο ένας τον άλλον αδέλφια είναι ότι ΠΙΣΤΕΥΟΥΜΕ ΟΤΙ ΟΛΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΙΣΟΙ…Αν και οι φυσικές συνθήκες που ο Χριστιανός ζει μπορεί να διαφέρουν, ΕΜΕΙΣ ΔΕΝ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΚΑΝΕΝΑ ΠΡΟΣΩΠΟ ΩΣ ΔΟΥΛΟ. Αντίθετα, ΜΙΛΑΜΕ ΓΙΑ ΑΥΤΟΥΣ -ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΕΡΟΜΑΣΤΕ Σ’ ΑΥΤΟΥΣ- ΩΣ ΑΔΕΛΦΟΥΣ ΕΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙ ΚΑΙ ΣΑΝ ΣΥΝΔΟΥΛΟΥΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ».(ΘΕΣΜΟΙ-βιβλίο 5, κεφάλαια 15-16).

Η προχριστιανική κοινωνία θεμελιωνόταν πάνω στο έχειν, δηλαδή στην απόλυτη κατάφαση προς την ιδιοκτησία. Η περιουσία του ανθρώπου όριζε τον βαθμό ελευθερίας του. Και περιουσία, κτήματά του, ήταν όχι μόνον η γή, αλλά επίσης οι δούλοι, η γυναίκα του και τα παιδιά του.

Με αυτή την αντίληψη ήλθε σε ρήξη ο χριστιανισμός. Μη έχοντες όμως τη δυνατότητα να επιβάλλουν νόμους, οι πρώτοι χριστιανοί ανήγαγαν σε ηθική συμπεριφορά τις αρχές του δικαίου τις οποίες ακολουθούσε το πολίτευμα της Εκκλησίας: «Συγκοπιάτε αλλήλοις, συναθλείτε, συντρέχετε, συμπάσχετε, συγκοιμάσθε, συνεγείρεσθε ως θεού οικονόμοι και πάρεδροι και υπηρέται» — και αυτό το επαναλαμβανόμενο συνμαρτυρεί την έμφαση στην κοινότητα.

Η συμβουλή στον πιστό είναι να μην περιορίζεται στο να ακούει τον λόγο του Θεού αλλά να τον κάνει πράξη: «Γίνεσθε δε ποιηταί λόγου και μη μόνον ακροαταί».

Γι’ αυτό, όπως γράφει ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος η πρακτική της απελευθέρωσης των δούλων ήταν πολύ εκτεταμένη: καταγγέλλοντας τη δουλεία και την κοινωνική αδικία της εποχής του (4ος-5ος αι.), ο άγιος τονίζει ότι οι πρώτοι χριστιανοί «ελευθέρωναν τους δούλους και τους εξίσωναν με τον εαυτό τους» (Ομιλία 11, στις Πράξεις των αποστόλων, κεφ. 4).

Στα επόμενα χρόνια αναφέρονται ρητά πολλές περιπτώσεις αγίων που απελευθέρωσαν τους δούλους τους (π.χ. ο άγιος Γεώργιος, ο Μέγας Βασίλειος, η αγία Μακρίνα κ.τ.λ.), ενώ πρέπει να το θεωρήσουμε αυτονόητο και για πολλούς άλλους, ιδίως εκείνους που απαρνήθηκαν τον πλούτο η την κοινωνική τους θέση και έγιναν μοναχοί.
Ο Μέγας ΒασίλειοςΗθικά ή Όροι«, PG 31,808B κ.ε.) αναφέρει ότι απαγορεύεται η υποδούλωση και εμπορία ανθρώπων, στηριζόμενος στο Α΄ Τιμ. 1:9-11:

«Όσα κατά συνάφειαν απαγορεύονται […] ανδραποδισταίς […] και ει τι έτερον την υγιαίνουση διδασκαλία αντίκειται.«

Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος γράφει:

“Αν λοιπόν ο Παύλος δε ντρέπεται να ονομάζει τέκνο και σπλάχνο του και αδελφό και αγαπητό (το δραπέτη δούλο Ονήσιμο), εμείς πώς μπορούμε να ντραπούμε; Και τι λέω “ο Παύλος”; Ο Κύριος του Παύλου δε ντρέπεται να ονομάζει αδελφούς του τους δικούς μας δούλους, κι εμείς ντρεπόμαστε;
Κοίτα πώς μας τιμάει: ονομάζει τους δούλους μας αδελφούς του, φίλους και συγκληρονόμους. […] Πρόσεχε λοιπόν: ό,τι κι αν κάνεις, το κάνεις στο σύν-δουλό σου [δηλ. που είστε κι οι δύο δούλοι του ίδιου Κυρίου, του Χριστού].”(Υπόμνημα στην επιστολή προς Φιλήμονα [του Παύλου], Ομιλία Γ΄, P.G. 62, 711)

Αυτή η ιδέα ότι είμαστε δούλοι του Χριστού οφείλεται στο ότι ο Χριστός “μας εξαγόρασε” από τη δουλεία στο διάβολο και στο θάνατο δίνοντας το αίμα του. Κι επειδή δε μπορεί κάποιος να είναι δούλος σε δύο Κυρίους, άρα δεν είμαστε και δούλοι ανθρώπων, άσχετα αν ζούμε σε καθεστώς δουλείας.

Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος (329-390 μ.Χ.) χαρακτηρίζει τη διάκριση αφέντη και δούλου “φαύλη τομή”, με το ακαταμάχητο θεολογικό επιχείρημα ότι ο Ίδιος Θεός δημιούργησε ελεύθερους και δούλους, άντρες και γυναίκες, και οι δυο είναι εικόνες του Θεού, ο Χριστός σταυρώθηκε και για τους δυο, ο θάνατος είναι ίδιος για όλους, η σωτηρία, η αγιότητα, η ανάσταση των νεκρών θα είναι ίδια για όλους. Οι διακρίσεις των ανθρώπων είναι γι’ αυτόν “αρρωστήματα” και “επινοήματα κακίας”, η οποία “επεισήλθε στο γένος των ανθρώπων” σε μεταγενέστερες εποχές, ενώ η αρχική και αυθεντική δομή της ανθρωπότητας χαρακτηριζόταν από ισοτιμία και ελευθερία (βλ. ομιλία 14, ηθικό έπος 34 κ.λ.π.).

Επίσης  («Έπη εις εαυτόν, Ποίημα Α΄«, PG 37,976Α κ.ε.) αναφέρει:

«…φίλοι θεράποντες, εμόν γένος, ους ρα τυραννίς έσχισεν αρχαίη, και ούνομα θήκατο δισσόν ευγενέας δμώας τε, μιής χθονός εκγεγαώτας, ή χθονός, ήε θεοίο. Νόμος δ’ επέσπετ’ αλιτρός».

που σημαίνει:

«…οι δούλοι, γεννιά δική μου, που η τυραννία τους χώρισε η αρχαία και τους εδωσε διπλό όνομα, ευγενείς και δούλους, ενώ έχουν προέλθει από ένα υλικό, είτε χώμα είτε θεό. Ακολούθησε κατόπιν ο ανόσιος νόμος».

Και ο σπουδαίος Πατέρας-Διδάσκαλος, Γρηγόριος Νύσσης (στο: «Εξήγησις ακριβής εις τον Εκκλησιαστήν«, ομιλία Δ’, PG 44,664 κ.ε.) από τον 4ο αιώνα αναπτύσσει τις ιδέες του Ευαγγελίου, έτσι όπως κάποιοι προσπάθησαν να τις αντιγράψουν μετά από δέκα-δώδεκα και βάλε αιώνες:

«Εκτησάμην γάρ, φησί, δούλους και παιδίσκας…Οράς τόν όγκον τής αλαζονείας; Θεώ άντικρυς η τοιαύτη φωνή αντεπαίρεται […] ως ανδρών τε άμα καί γυναικών εαυτόν  κύριον οίεσθαι, τί άλλο καί ουχί διαβαίνει τή υπερηφανία τήν φύσιν» (PG 44,664C) […] «Δουλεία καταδικάζεις τόν άνθρωπον, ού ελευθέρα η φύσις καί αυτεξούσιος, καί αντινομοθετείς τώ θεώ, ανατρέπων αυτού τόν επί τή  φύσει νόμον. τόν γάρ επί τούτω γενόμενον, εφ’ ώτε κύριον  είναι τής γής καί εις αρχήν τεταγμένον παρά τού πλάσαντος, τούτον υπάγεις τώ τής δουλείας ζυγώ, ώσπερ αντιβαίνων τε καί μαχόμενος τώ θείω προστάγματι.» (PG 44,664D) […] «Εκτησάμην γάρ δούλους καί παιδίσκας. ποίας, ειπέ μοι, τιμής; τί εύρες εν τοίς ούσι τής φύσεως ταύτης αντάξιον; (PG 44,665A) […] «εκ τών  αυτών σοι η γένεσις, ομοιότροπος η ζωή, κατά τό ίσον  επικρατεί τά τε τής ψυχής καί τά τού σώματος πάθη […] οδύναι καί ευθυμίαι, ευφροσύναι καί αδημονίαι, λύπαι καί  ηδοναί, θυμοί καί φόβοι, νόσοι καί θάνατοι. μή τις εν τούτοις διαφορά πρός τόν δούλον τώ κυριεύοντι; ου τόν αυτόν έλκουσιν αέρα διά τού άσθματος; ουχ ωσαύτως ορώσι τόν  ήλιον; […] ου μία κόνις οι δύο μετά τόν θάνατον;…ο ούν εν πάσι τό ίσον έχων εν τίνι τό πλέον έχεις, ειπέ, ώστε άνθρωπον όντα δεσπότην ανθρώπου σεαυτόν οίεσθαι;» (PG 44,665D-668A)«.

Μετάφραση:

«Απόκτησα δούλους και υπηρέτριες…Βλέπεις το μέγεθος της αλαζονείας; Ο λόγος αυτός αποτελεί ανταρσία κατά του θεού…αφού νομίζει τον εαυτό του κύριο ανδρών και γυναικών, αν μη τι άλλο, ξεπερνά σε υπερηφάνεια την ανθρώπινη φύση […] Καταδικάζεις σε δουλειά τον άνθρωπο, που η φύση του είναι ελεύθερη και αυτεξούσια και ορθώνεις δικό σου νόμο απέναντι στο νόμο του Θεού ανατρέποντας το νόμο του που διέπει τη ζωή των ανθρώπων. Αυτόν που πλάστηκε γι αυτό ακριβώς, για να είναι κύριος της γης και που ορίστηκε από τον Πλάστη του να άρχει, αυτόν τον υποτάσσεις στο ζυγό της δουλείας που αντιβαίνει και αντιμάχεται τη θεία διαταγή.» […] «Απόκτησα δούλους και υπηρέτριες…Με ποια τιμή, πες μας. Τι βρήκες αντάξιο τους στη φύση; […] Κάποιοι γέννησαν εκείνους κι εσένα, κοινή η ζωή σας, ισχύουν εξίσου τα πάθη ψυχής και του σώματος, οδύνη και ευθυμία, χαρά κι αδημονία, λύπη και ηδονή, θυμός και φόβος, νόσος και θάνατος. Διαφέρει καθόλου σ’ αυτά ο κύριος από το δούλο; Δεν ανασαίνουν τον ίδιο αέρα; Δεν βλέπουν όμοια τον ήλιο;…Ίδια σκόνη δε θα γίνουν και οι δύο μετά το θάνατο;…Αφού σε όλα είσαι ίσος με τους άλλους, πες μου που πλέονεκτείς ώστε ενώ είσαι άνθρωπος να θεωρείς τον εαυτό σου κύριο ανθρώπου;»

Στον Χριστιανισμό όχι μόνο οι σχέσεις αφέντη-δούλου αλλά και οι σχέσεις ανδρός και γυναικός όπως επίσης γονέως και παιδιού τίθενται σε όλως νέα βάση: ο σύζυγος και πατέρας δεν είναι πιά αφέντης, αλλά η εικών του Θεού μέσα στην οικογένεια, και οι πράξεις του πρέπει να φανερώνουν την αγάπη του Θεού. Η γυναίκα γίνεται πλέον ομότιμος του άνδρα: «Αρετής δεκτικόν το θήλυ ομοτίμως τω άρρενι παρά του κτίσαντος γέγονε». Οι νόμοι, βεβαίως, ήσαν ενάντιοι σε αυτήν την αντίληψη, αλλά ο Γρηγόριος ο Θεολόγος λέει χωρίς να μασά τα λόγια του: «Ου δέχομαι ταύτην την νομοθεσίαν, ουκ επαινώ την συνήθειαν. Άνδρες ήσαν οι νομοθετούντες, διά τούτο κατά γυναικών η νομοθεσία».

Όταν η πολιτεία, η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, ανεγνώρισε τον Χριστιανισμό, οι χριστιανοί άρχισαν αμέσως τις πιέσεις ζητώντας την εφαρμογή της κοινωνικής διδασκαλίας του Χριστιανισμού.

Οι πιέσεις της Εκκλησίας είχαν άμεσο αποτέλεσμα.

  • Ο Κωνσταντίνος χαρακτήρισε ανθρωποκτονία το να σκοτώσεις δούλο, και μάλιστα επέτρεψε την απελευθέρωση των δούλων – ένα αίτημα των χριστιανών που δεν μπορούσε να ικανοποιηθεί από την ρωμαϊκή νομοθεσία.
  • Λίγο αργότερα, ο Ιουστινιανός έδωσε στους απελεύθερους πλήρη δικαιώματα πολίτη.
  • Επειδή σύμφωνα με τον ρωμαϊκό νόμο οι δούλοι μπορούσαν να αποκτούν την ελευθερία τους μόνο στις στήλες των βασιλέων, η Σύνοδος της Καρθαγένης έστειλε πρεσβευτές στον βασιλιά παρακαλώντας να δοθεί επίσημη άδεια και στις εκκλησίες να απελευθερώνουν δούλους, χωρίς να χρειάζεται αυτοί να πάνε στις στήλες, και το αίτημα έγινε δεκτό.
  • Ο Θεοδόσιος δέχθηκε την πρόταση της Εκκλησίας και κατάργησε το δικαίωμα ζωής και θανάτου που είχε ο πατέρας στα παιδιά του, χαρακτηρίζοντας την παιδοκτονία ως ειδεχθές έγκλημα.
  • Απαγορεύτηκε επίσης να πωλεί ο πατέρας τα παιδιά του, και επί Ιουστινιανού απελευθερώθηκε κάθε παιδί που είχε πουληθεί από τον πατέρα του.
  • Η γυναίκα, εξ άλλου, έπαυσε να θεωρείται ιδιοκτησία του συζύγου. Με την σθεναρή πίεση της Εκκλησίας και πάλι, ο Θεοδόσιος ανεγνώρισε το δικαίωμα στη γυναίκα να ελέγχει την περιουσία της, όπως και το δικαίωμά της να κηδεμονεύει τα παιδιά της.

Αυτά τα λίγα προς αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας.

Βέβαια η ελευθερία για τους χριστιανούς έχει ένα πολύ ευρύτερο πλαίσιο από το να μην είναι κανείς δούλος. Ελευθερία για τον Παύλο, είναι η ελευθερία από την αμαρτία και τη συνέπειά της, το θάνατο, πνευματικό και σωματικό. Είναι η ηθική ωριμότητα να επιλέγεις το καλό, δηλαδή να μην υποδουλώνεσαι στα πάθη και τις μικρότητές σου (τις εξαρτήσεις σου, σωματικές, ψυχικές και ηθικές) αλλά να αναγνωρίζεις την αξία του αδελφού σου, δηλαδή κάθε συνανθρώπου σου, και να μπορείς ακόμα και να παραιτείσαι από τα δικαιώματά σου για χάρη του (“κανείς ας μη ζητάει το δικό του, αλλά ο καθένας του άλλου”, Α΄ Κορ. 10, 24, “όλα μου επιτρέπονται, αλλά τίποτα δε θα με εξουσιάσει”, Α΄ Κορ. 6, 12 –θυμάστε και τις προτροπές του για τα ειδωλόθυτα). Δουλεία για τον Παύλο είναι να παραμένεις κακός, μικρόψυχος, ανώριμος ηθικά και πνευματικά, με δυο λόγια μακριά απ’ το Θεό, ενώ ελευθερία είναι να πλησιάζεις το Θεό μέσω της αγάπης και της υπέρβασης του συμφέροντός σου (βλ. Ρωμαίους 6, 16-23, Γαλάτας 4, 1-7 κ.α.).

Δουλεία θεωρεί ο Παύλος και τους νόμους, ακόμα και τους θρησκευτικούς (βλ. τη θεολογία περί νόμου στην προς Ρωμαίους, Γαλάτας κ.α.), ενώ ελευθερία το να επιλέγεις υπεύθυνα και ώριμα την καλοσύνη, χωρίς να χρειάζεσαι εντολές και απαγορεύσεις. Αυτή την ελευθερία, γράφει, την έχουν κατορθώσει και “τα έθνη” (οι μη χριστιανοί), όταν, χωρίς να ξέρουν το θέλημα του Θεού, εφαρμόζουν την αγάπη από μόνοι τους, λόγω του πανανθρώπινου νόμου της συνείδησης που έχει εγκαταστήσει ο Θεός μέσα τους από καταβολής κόσμου (Ρωμ. 2, 13-15). Έτσι ο Παύλος θεμελιώνει και την ισοτιμία των ανθρώπων ανεξάρτητα από τη θρησκεία, στην οποία ανήκουν.

Το ότι η ιδέα του Παύλου (που είναι μέρος της διδασκαλίας της πρώτης Εκκλησίας) για την πνευματική έννοια της ελευθερίας δεν ήταν κούφια λόγια, φαίνεται από το πλήθος των δούλων που αγίασαν, τόσο στους πρώτους αιώνες, όσο και στους νεώτερους. Οι άγιοι Παυλίνος της Καμπανίας, Σεραπίων ο Σινδόνιος και Πέτρος ο Τελώνης έγιναν δούλοι με τη θέλησή τους, για να βοηθήσουν κάποιους συνανθρώπους τους. Ο άγιος Αγάπιος ο Βατοπεδινός επέστρεψε στον αφέντη του, από τον οποίο είχε απελευθερωθεί θαυματουργικά, δούλος ήταν και ο άγιος Ιωάννης ο Ρώσος, ενώ ο άγιος Μωυσής ο Ούγγρος (1043) προτίμησε μακροχρόνια βασανιστήρια από το να ενδώσει στις ερωτικές προθέσεις της κυρίας του. Οι άγιοι Πρωτάς και Υάκινθος, ευνούχοι της αγίας Ευγενίας, μαρτύρησαν στη Ρώμη και τιμώνται στις 11 Σεπτεμβρίου, η αγία Δούλη (αγνώστου ονόματος), μάρτυρας στη Νικομήδεια, τιμάται στις 25 Φεβρουαρίου κ.π.α.

Σχετικά με μια παρανόηση στο Α΄ Κορ. 7:21 που πολλοί ερμηνεύουν ως παραίνεση του Παύλου να μην ελευθερώνονται οι δούλοι ακόμα και όταν τους δίνεται η δυνατότητα, μπορείτε να διαβάσετε το έργο του  Παναγιώτη Ι. Μπούμη, ‘Η απελευθέρωσις των δούλων. Συμβολή των ιερών κανόνων εις την ερμηνεία του χωρίου Α΄ Κορ. 7,21, ΕΕΘΣΑ, τόμ. ΚΔ΄, ΑΘήνα 1979-80, σελ. 695-708 με ένα κλικ εδώ.

Επίσης, για περαιτέρω ανάγνωση υπάρχει το βιβλίο:
Νικολαΐδης Β. Απόστολος, ‘Προβληματισμοί Χριστιανικού Ήθους’, Γρηγόρης, Αθήνα 2002

Σε αρκετά σημεία το βιβλίο ασχολείται με τη ελευθερία, την εξουσία, το αν υπάρχει δυνατότητα ανατροπής της κ.λπ.

Όσο για τη δουλεία αναφορικά με το Ισλάμ μπορείτε να ενημερωθείτε στα άρθρα μας:

Ο Μουχάμμαντ ήθελε την κατάργηση της δουλείας;

Ο Μουχάμμαντ απέτρεπε τους βιασμούς κρατουμένων γυναικών;

Ισλάμ και δουλεία

Περισσότερα για το Ισλάμ, τη δουλεία και τις παλλακίδες

Ισλάμ, δουλεία και επίδοξοι αναμορφωτές

Ένα πολύ περιεκτικό έργο για τους στρατιώτες δούλους στο Ισλάμ (στα αγγλικά) μπορείτε να βρείτε εδώ http://www.danielpipes.org/books/Slave-Soldiers-and-Islam.pdf αλλά και εδώ.

Ως πηγές του άρθρου χρησιμοποιήσαμε και τις δημοσιεύσεις:

https://greekmurtadeen.wordpress.com/2010/02/26/quran-pederasty2/#comment-1402 (που βασίζεται στο http://www.oodegr.com/oode/grafi/kd/pavlos_douleia_1.htm.)

https://greekmurtadeen.wordpress.com/2010/02/26/quran-pederasty2/#comment-1403

http://orthodox-world.pblogs.gr/2009/01/agia-grafh-kai-doyleia-h-alhtheia-gia-thn-stash-toy-hristianismo.html

http://www.expaganus.com/xristian-douleia.htm

Ισλάμ, δουλεία και επίδοξοι αναμορφωτές

Το παρακάτω άρθρο υπάρχει στα αγγλικά στη διεύθυνση http://archive.today/4pTP#selection-263.0-457.248, η οποία ανήκει στο «Ίδρυμα Averroes – για την Πίστη και τη Λογική στο Ισλάμ». (Μπορείτε να δείτε το πρωτότυπο αγγλικό και στη σελίδα μας «Χ«, όπου βάζουμε άρθρα που κινδυνεύουν με εξαφάνιση…) Έχει τίτλο «Η Παραδοσιακή άποψη για τη σεξουαλική σκλαβιά» και γράφτηκε από τον Oliver Α Ruebenacker, Δυτικό προσήλυτο στο Ισλάμ. Παρακαλούμε, διαβάστε το και θα δείτε τα δικά μας σχόλια μετά. Κάποια σημεία μέσα στο άρθρο, που θέλουμε να τα σχολιάσουμε, τα έχουμε υπογραμμίσει κι έχουμε βάλει αστερίσκους.

Η Παραδοσιακή άποψη για τη σεξουαλική σκλαβιά

Έχουν οι μεγάλοι άνθρωποι ανοσία στα λάθη; Οι περισσότεροι άνθρωποι – ακόμα και μεταξύ των φυσικών – θεωρούν τον Albert Einstein τον μεγαλύτερο φυσικό όλων των εποχών, αλλά δεν θα διστάσουν να παραδεχθούν ότι ο Αϊνστάιν έκανε καταστροφικά λάθη κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του ως φυσικός· ιδιαίτερα ότι ο Αϊνστάιν απέρριψε την Κβαντική Μηχανική. Ωστόσο, πολλοί μουσουλμάνοι εξακολουθούν να έχουν οδυνηρές δυσκολίες στο να παραδεχθούν ότι οι μεγάλοι αρχαίοι μελετητές του Ισλάμ έχουν κάνει μεγάλα λάθη.

Οι παραδοσιακοί μεταξύ των Μουσουλμάνων σήμερα όχι μόνο πιστεύουν ότι δεν μπορεί να υπάρξουν μελετητές του Ισλάμ μεγαλύτεροι από εκείνους που έζησαν αρκετές εκατοντάδες χρόνια πριν, δεν είναι, αλλά επίσης επιμένουν ότι οι διδασκαλίες των παλαιών λογίων δεν χρειάζονται ουσιαστικές αναθεωρήσεις. Το πόσο προβληματική είναι αυτή η άποψη, εκδηλώνεται σε δύο τομείς: τη σκλαβιά και την μεταχείριση των γυναικών. Αυτό το άρθρο είναι για ένα άσχημο θέμα όπου αυτοί οι δύο τομείς επικαλύπτονται: Την παλλακεία (Concubinage) ή με πιο σύγχρονους όρους: τη δουλεία του σεξ ή σεξουαλική σκλαβιά (Sex slavery).

Ήρθα αντιμέτωπος με το ζήτημα της δουλείας του σεξ, όταν παραβρέθηκα σε μια τάξη παραδοσιακών ισλαμικών κανόνων και κανονισμών (fiqh) από το φθινόπωρο του 2004 ως την άνοιξη του 2005. Το μάθημα αυτό βασιζόταν κυρίως στη σχολή Shafi’i, μια από τις τέσσερις σχολές του ορθόδοξου σουνιτικού fiqh. Επειδή δεν είμαι λάτρης των παραδόσεων, η προσέγγισή μου στις γνώσεις που διδασκόμασταν ήταν να εφαρμόσω ό, τι ακουγόταν καλό και να απορρίψω αυτό που ακουγόταν λάθος, και επίσης μάθαινα για τη σχολή Shafi’i από ακαδημαϊκό ενδιαφέρον. Ωστόσο, για τους φοιτητές με πιο παραδοσιακά μυαλά, ό, τι έλεγε ο δάσκαλος μας (που θα καλείται «σεΐχης» («Shaikh»)), ήταν μια θρησκευτική υποχρέωση. Για αυτούς, το μάθημα τροφοδοτούσε μια επειγόντως αισθητή ανάγκη για θρησκευτική γνώση, την οποία έκριναν ως αναγκαία για να κάνει ακόμη και τις πιο βασικές πράξεις λατρείας έγκυρες, και είχαν κάθε λόγο να υποθέσουν ότι η διδασκαλία που δέχονταν είχε την καλύτερη διαθέσιμη ποιότητα.

Η τάξη, μαζί με μια σειρά από άλλες, οργανώθηκε από ένα μη κερδοσκοπικό οργανισμό του οποίου το διοικητικό συμβούλιο αποτελείτο από καλά εκπαιδευμένα και σεβαστά τα άτομα, συμπεριλαμβανομένων των ηγετών της κοινότητας και δημοφιλείς ομιλητές. Υπήρχαν δίδακτρα δέκα δολαρίων για κάθε φοιτητή ανά μάθημα. Τώρα ο δάσκαλος μας έχει αφήσει τις ΗΠΑ, αλλά τότε, όλα τα μαθήματα διδάσκονταν από τον σεΐχη, ο οποίος ήταν ένας παραδοσιακός λόγιος όχι μόνο από το αντικείμενο αλλά και από τις πιστοποιήσεις: Δεν είχε πτυχία, αλλά είχε μια μεγάλη στοίβα πιστοποιητικών διδασκαλίας (ijazas) από άλλους παραδοσιακούς μελετητές, οι οποίοι είχαν πιστοποιητικά από τους δασκάλους τους, και ούτω καθεξής, ισχυριζόμενοι ότι είναι μέρος μιας γραμμής που φτάνει πίσω στον Προφήτη (ειρήνη σ ‘αυτόν). Αυτό το είδος τίτλων σπουδών ήταν αυτό που μετρούσε στα μάτια εκείνων που οργάνωσαν τα μαθήματα.

Κατά τη διάρκεια κάθε μαθήματος ο σεΐχης μας θα άρχιζε σε κάποιο σημείο να επαινεί τον περίφημο σεΐχη Nuh Ha Mim Keller, και από τον τρόπο που μιλούσε γι’ αυτόν, ήταν φανερό ότι οι δύο ήταν προσωπικά κοντά ο ένας στον άλλο. Μια μέρα ο σεΐχης μας, μας είπε ακόμη ότι ο σεΐχης Keller εμφανίστηκε σ ‘αυτόν σε ένα όραμα. Ένας συμμαθητής μου είπε κάποτε σε μια ιδιωτική συνομιλία ότι ο σεΐχης Keller θεωρούσε ότι ο σεΐχης μας ήταν το δεύτερο πιο καταρτισμένο πρόσωπο στη Βόρεια Αμερική, αμέσως μετά τον σεΐχη Hamza Yusuf, ο οποίος είναι ο διευθυντής του Ινστιτούτου Zaytuna. Στην πραγματικότητα, το Zaytuna χρησίμευσε ως πρότυπο για την εν λόγω οργάνωση.

Η σειρά μαθημάτων αποτελείτο από μια τρίωρη συνεδρία την εβδομάδα με πέντε λεπτά διάλειμμα, και ήταν σχετικά με πράγματα που ο κάθε μουσουλμάνος ήταν υποχρεωμένος να γνωρίζει, ή έτσι μας είπαν. Μάθαμε για το πώς να προσευχόμαστε, πώς να νηστεύουμε, πώς να κάνουμε πλύση και άλλα πράγματα με απίστευτες μικρολεπτομέρειες. Και κάθε μικρό πράγμα που μάθαμε εθεωρείτο απαραίτητη γνώση, αναγκαία για να διατηρούμε τη λατρεία μας σε ισχύ στο πλαίσιο όλων των ειδών των περιστάσεων που μπορούσαν να προκύψουν. Το βιβλίο μας ήταν το «Reliance of the Traveller», μετάφραση στα αγγλικά από τον σεΐχη Keller ενός παλιού εγχειριδίου της νομολογίας Shafi’i γραμμένου από τον Ahmad ibn Naqib al-Misri, που αντλούσε κυρίως από τις διδασκαλίες του Ιμάμη Nawawi, η γνώμη του οποίου θεωρείται ότι είναι η ισχυρότερη στη σχολή Shafi’i μέχρι τις μέρες μας. Το εγχειρίδιο ήταν πάνω από 600 ετών. Μολοντούτο, πιστεύεται ότι είναι αυτή η μετάφραση που κάνει τη σχολή Shafi’i την πιο προσιτή για αγγλόφωνους μουσουλμάνους.

Πριν από χρόνια, πριν να γίνω μουσουλμάνος, όταν για πρώτη φορά έμαθα για το Ισλάμ, ένα σημείο που ενόχλησε ήταν ότι το Ισλάμ φαίνεται να ανέχεται τη σκλαβιά, τουλάχιστον σύμφωνα με την παραδοσιακή άποψη. Οι μουσουλμάνοι φίλοι μου απάντησαν στην ανησυχία μου με την κλασική απολογητική λογική: Είπαν ότι το Ισλάμ μόνο ανέχτηκε τη δουλεία για να αποφευχθεί η κοινωνική και οικονομική κατάρρευση και, επομένως, έκανε τη δουλεία να μην εξαφανιστεί ξαφνικά, αλλά σταδιακά με την πάροδο του χρόνου. Όταν το άκουσα αυτό για πρώτη φορά, υπέθεσα ότι η δουλεία εξαφανίστηκε κατά τη διάρκεια μερικών γενεών. Αρκετά χρόνια αφότου έγινα μουσουλμάνος σοκαρίστηκα όταν έμαθα ότι στην πραγματικότητα, η δουλεία διήρκεσε για περισσότερο από χίλια χρόνια, μέχρι το δέκατο ένατο αιώνα, όταν διεθνείς συμφωνίες με τις χώρες των Δυτικών ανάγκασαν τις μουσουλμανικές χώρες να απαγορεύσουν τη δουλεία. Είναι αλήθεια ότι το Κοράνι διατάζει τους μουσουλμάνους να δίνουν σε κάθε σκλάβο το δικαίωμα να κερδίσει την ελευθερία του στο στίχο 24:33, αλλά οι παραδοσιακοί μελετητές το υποβίβασαν αυτό σε μια απλή σύσταση, η οποία δεν αποδείχθηκε αρκετά αποτελεσματική.*

Αλλά υπήρχε κάτι ακόμα πιο συγκλονιστικό: Οι παραδοσιακοί μελετητές όχι μόνο άνοιξαν το δρόμο για αιώνες μουσουλμανικής δουλείας, αλλά απεφάνθηκαν επίσης ότι κάθε αρσενικός ιδιοκτήτης σκλάβων είχε το δικαίωμα να έχει σεξουαλικές σχέσεις με οποιανδήποτε από τις γυναίκες σκλάβες του όποτε ήθελε, χωρίς να έχει σημασία αν εκείνη συμφωνούσε ή όχι.** Αυτό όχι μόνο καταστρέφει κάθε ψευδαίσθηση μπορεί να έχει κανείς για την αξιοπρέπεια που απολάμβανε ένας σκλάβος σύμφωνα με τους παραδοσιακούς μελετητές, αλλά χτυπά και την παραμικρή ελπίδα να βρεθεί μια κοινωνική ή οικονομική λογική για αυτό. Για μένα, αυτό έγινε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για την αναγκαιότητα της μεταρρύθμισης των ισλαμικών κανόνων και κανονισμών. Νόμιζα ότι κάθε λογικός άνθρωπος θα συμφωνούσε ότι η υπόθεση της δουλείας και της δουλείας του σεξ έδειχναν σαφώς ότι οι παραδοσιακές σχολές δεν μπορούν να είναι σημαντικές για μας σήμερα χωρίς μείζονα αναθεώρηση. Δυστυχώς, έπρεπε να μάθω ότι οι παραδοσιακοί δεν συμφωνούν.

Τελικά, στο τέλος της άνοιξης του 2005, ήρθε η ημέρα που αποδείχθηκε ότι ήταν η τελευταία μέρα που πήγα ποτέ σε αυτό το μάθημα για τον fiqh. Έτυχε να συναντήσω έναν από τους άλλους μαθητές λίγο πριν το μάθημα, και τον ρώτησα πώς σκεφτόταν ότι πρέπει να ανταποκριθούμε στην ανάγκη για αναθεώρηση, λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη ότι το βιβλίο μας βασίστηκε σε ένα έργο που ήταν πάνω από εξακοσίων ετών. Ο άλλος σπουδαστής απάντησε ότι δεν υπήρχε μεγάλη ανάγκη να αναθεωρηθεί η παραδοσιακή σκέψη, αλλά ίσως μόνο να προστεθεί κάτι σε αυτές τις περιοχές όπου οι παραδοσιακοί μελετητές ήταν σιωπηλοί. Δεν χρειαζόταν καθόλου να αλλάξει κάτι ουσιαστικό. Τον ρώτησα για τη σκλαβιά και το σεξ με τους σκλάβους, και εκείνος μου πρότεινε να ρωτήσω τον σεΐχη. Και το έκανα.

Και έτσι έγινε δεδομένου ότι έπρεπε να γίνει. Όταν η τάξη έφθασε τα πέντε λεπτά διάλειμμα, ρώτησα  τον σεΐχη, αν ήταν αποδεκτό για ένα αρσενικό αφέντη να κοιμηθεί με γυναίκες σκλάβες παρά τη θέλησή τους. Αμέσως είπε ναι, και πρόσθεσε ότι υπήρχε συμφωνία από όλες τις τέσσερις σουνιτικές σχολές – Shafi’i, Hanafi, Maliki και Hanbali. Ζήτησα να διευκρινίσει, οπότε αν υπήρχε μια αγορά σκλάβων και σήμερα, θα μπορούσα να πάω και να αγοράσω ένα κορίτσι δεκατεσσάρων χρονών μόνο και μόνο για να κοιμηθώ μαζί της; Είπε ναι, και πρόσθεσε ότι όχι μόνο ήταν επιτρεπτό, αλλά ήταν επίσης κοινή πρακτική μεταξύ των πρώτων μουσουλμάνων.*** Ο Ali Ibn Abi Talib, είπε ο σεΐχης, είχε παιδιά από τις σκλάβες του. Η τάξη σοκαρίστηκε, κυρίως οι φοιτήτριες. Μια φοιτήτρια ρώτησε τι γινόταν εάν η γυναίκα σκλάβα δεν ήθελε; Ο σεΐχης επιβεβαίωσε ότι αυτό δεν ήταν σχετικό. Μια άλλη φοιτήτρια ρώτησε, αυτό ήταν εφαρμοστέο – ίσχυε – ακόμα και σήμερα; Ο σεΐχης δεν έθιξε το ζήτημα – δεν φαίνεται να κατανοούσε τι εννοούσε η φοιτήτρια με το «εφαρμοστέο» – αλλά πρόσθεσε ότι όταν έγιναν συμφωνίες κατά της δουλείας οι μουσουλμανικές χώρες «ήταν οι πρώτες που υπέγραψαν». Ο σεΐχης είπε ότι η σεξουαλική σκλαβιά ήταν απολύτως σύμφωνη με το Κοράνι. Αργότερα το έλεγξα με ένα μελετητή περισσότερο οπαδό της μεταρρύθμισης, που με διαβεβαίωσε ότι το Κοράνι δεν επιτρέπει αυτό το είδος κακοποίησης των ανθρωπίνων όντων.****

Τώρα, επιτρέψτε μου να είμαι απολύτως σαφής ότι αυτό ήταν κάτι περισσότερο από τα λόγια ενός τρελού καθηγητή του fiqh. Αυτό που μας είπε ο σεΐχης μας είναι απολύτως σύμφωνο με τη συναίνεση των μουσουλμάνων λογίων για περισσότερα από χίλια χρόνια. Επιτρέψτε μου να διευκρινίσω:

Είναι επιτρεπτό (halal), σύμφωνα με όλες τις παραδοσιακές σχολές (madhabs) να έχουμε σεξουαλική επαφή με κορίτσια σκλάβες από την ηλικία των εννέα ετών ή πάνω χωρίς τη θέλησή τους και χωρίς γάμο. Και όταν λέω σύμφωνα με τις παραδοσιακές σχολές, εννοώ ότι υπήρχε ομοφωνία μεταξύ των λογίων όλων των κλασικών σχολών του ισλαμικού νόμου είτε είναι Σουνίτες ή Σιίτες. Σε όλες τις κλασικές πηγές του ισλαμικού νόμου, το ζήτημα αυτό έχει αποσαφηνιστεί με μεγάλη λεπτομέρεια.

Τώρα το τι είπαν οι μελετητές στο παρελθόν είναι ένα πράγμα, και το πώς οι σύγχρονοι μουσουλμάνοι μελετητές το πραγματεύονται είναι άλλο. Δυστυχώς, το ερώτημα σπάνια τίθεται, διότι οι περισσότεροι μουσουλμάνοι αγνοούν τα προβλήματα, αλλά εάν τεθεί, οι παραδοσιακά προσανατολισμένοι μελετητές παραλείπουν να καταδικάσουν τη σεξουαλική σκλαβιά. Ακόμη και ορισμένοι από τους πλέον σημαίνοντες σύγχρονους μελετητές υπερασπίζονται και δικαιολογούν τη σεξουαλική σκλαβιά [1] .

Το Sunnipath είναι ένα από τα αγαπημένα μέρη όπου Δυτικοί μουσουλμάνοι πάνε για Ισλαμική εκπαίδευση και fatwas (νομικές γνωμοδοτήσεις) για καθημερινά θέματα της ζωής. Ρωτήστε οποιονδήποτε από τους μεγάλους μελετητές που ζουν σήμερα οι οποίοι συμμορφώνονται προς τις παραδοσιακές ισλαμικές απόψεις. Όλοι αυτοί θα πουν ότι πρέπει να θέσουμε το ζήτημα της δουλείας και της σεξουαλικής σκλαβιάς σε ιστορικό πλαίσιο, αλλά όλοι θα συμφωνήσουν ότι αυτές καταρχήν επιτρέπονται, και στην καλύτερη περίπτωση έχουν ανασταλεί λόγω της έλλειψης κατάλληλου ισλαμικού κράτους. Και θα αρνηθούν να τις ονομάσουν κακοποίηση ή βιασμό ή κακό.

Αν αποτύχουν να καταδικάσουν τη δουλεία και τη σεξουαλική σκλαβιά ως καθολικό κακό, τότε τι θα σταματήσει αυτές τις ανήθικες πρακτικές να επανέλθουν στο μέλλον;

Η δουλεία έπρεπε να εξαφανιστεί σταδιακά, σύμφωνα με το Ισλάμ. Το Κοράνι λέει στους πιστούς να δώσουν στους σκλάβους επιλογές να εξαγοράσουν την ελευθερία τους. Ο Προφήτης (ειρήνη σ ‘αυτόν) απελευθέρωσε όλους τους σκλάβους του.***** Εμείς οι μουσουλμάνοι υποτίθεται ότι τον έχουμε ως πρότυπο. Αλλά οι παραδοσιακοί μελετητές μας εξακολουθούν να αρνούνται να πιστέψουν ότι η δουλεία και η σεξουαλική σκλαβιά, είναι μονίμως απαγορεμένες από τον ισλαμικό νόμο και δεν μπορούν να επανέλθουν κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. Και αν σε δέκα ή είκοσι χρόνια το διεθνές δίκαιο εξαφανιστεί και υπάρχει ένας Χαλίφης που πολεμήσει σ’ έναν δίκαιο πόλεμο και πάρει αιχμαλώτους πολέμου, τότε θα μπορέσουν να υπάρξουν σκλαβοπάζαρα και πάλι, και στη συνέχεια οι μουσουλμάνοι άνδρες να πάνε και να αγοράσουν κορίτσια σκλάβες και να κάνουν έρωτα μαζί τους χωρίς γάμο, είτε σ’ αυτά τα κορίτσια αρέσει είτε όχι.

Μετά από αυτό, δεν ξαναπήγα πλέον στην τάξη του fiqh. Σκέφτηκα ότι δεν έχει νόημα στη μάθηση λεπτομέρειών από ανθρώπους με τους οποίους δεν συμφωνώ με σχετικά με τις βασικές ηθικές αρχές. Το ζήτημα της δουλείας του σεξ με έκανε να αμφιβάλω ότι οι κλασικές ισλαμικές σχολές μπορούν να μεταρρυθμιστούν χωρίς την κατάργηση της παραδοσιοκρατικής προσέγγισης. Τόσο οι Σουνίτες όσο και οι Σιίτες θεωρούν τον Ali Ibn Abi Talib ένα σημαντικό πρότυπο, και εάν αυτός κοιμόταν με τις σκλάβες του, σύμφωνα με την παραδοσιοκρατική λογική, αυτό θα πρέπει να είναι εντάξει. Αλλά έχει επίσης διαχωρίσει σαφώς τις γραμμές: Η θέση για τη δουλεία και τη σεξουαλική σκλαβιά είναι η λυδία λίθος που μας βοηθά να διακρίνουμε με σαφήνεια μεταξύ παραδοσιακών και μοντερνιστών.

Σημειώσεις άρθρου

[1]

Για ένα διάστημα (για περισσότερο από ένα έτος, ίσως πολύ περισσότερο), υπήρχε ένα άρθρο του σεΐχη Gibril Haddad στην ιστοσελίδα της Ακαδημίας Sunnipath, αρχικά εδώ , το οποίο εξαφανίστηκε, αλλά έχει αντιγραφεί από άλλους δικτυακούς τόπους, όπως για παράδειγμα εδώ , εδώ και εδώ . H Shamira Chothia, μια δaσκάλα του fiqh του Ινστιτούτου Zaytuna , αναφέρθηκε σε εκείνο το άρθρο, όταν ρωτήθηκε σχετικά με τη σεξουαλική επαφή με σκλάβους.


Ο κ. Oliver Α Ruebenacker είναι ένας προσήλυτος από τη Γερμανία ο οποίος ζει με τη γυναίκα του στο Καίμπριτζ της Μασσαχουσέτης. Ο Oliver έχει διδακτορικό στη Φυσική και εργάζεται ως μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Κέντρο Υγείας του Πανεπιστημίου του Connecticut στη Βιολογική Φυσική.

———————————————————————————

Τα (γενικά) σχόλιά μας.

Καταρχήν το άρθρο γράφτηκε από έναν άνθρωπο ο οποίος, όταν προσήλθε στο Ισλάμ, το έβλεπε με τα μάτια της δικής του χριστιανικής κληρονομιάς, που θεωρεί όλους τους ανθρώπους αδέλφια και δεν δέχεται διακρίσεις σε βάρος κανενός. Σε αυτή τη χριστιανική κληρονομιά οφείλονται και οι αγώνες για τα ανθρώπινα δικαιώματα, στους οποίους πρωτοστατούν ιδεολόγοι Δυτικοί. Ο σεβασμός στον άνθρωπο και την ελευθερία του δεν υπήρχε πριν τον Χριστιανισμό (με μόνη εξαίρεση ίσως, μια εσσαϊκή ομάδα)· ακόμα και πολλοί σοφοί αρχαίοι μας πρόγονοι χώριζαν τους ανθρώπους σε ελεύθερους και δούλους και θεωρούσαν τη σκλαβιά φυσική κατάσταση.

Ο άνθρωπος αυτός, τον οποίο βλέπουμε με πολλή συμπάθεια (ειδικά ο γράφων, γιατί κι εγώ παρόμοια προσέγγιση είχα στο Ισλάμ) φαντάζεται ότι μπορεί να «αναμορφώσει» το Ισλάμ και να το κάνει καλύτερο. Δεν έχει δυστυχώς αντιληφθεί ότι αυτό είναι αδύνατο, γιατί πολύ απλά οι «παραδοσιακοί μελετητές του Ισλάμ» δεν έκαναν επί 1000 χρόνια του κεφαλιού τους, αλλά ακολουθούσαν το παράδειγμα του Μουχάμμαντ, τον οποίο θεωρούσαν προφήτη του Θεού όπως ακριβώς τον θεωρεί κι εκείνος. Μια θρησκεία χαρακτηρίζεται κυρίως από τον ιδρυτή. Το ψάρι βρωμάει από το κεφάλι. Αν κάποιοι άνθρωποι κατά καιρούς θέλησαν να διορθώσουν κακώς κείμενα στη μαρτυρία του – Δυτικού κυρίως – Χριστιανισμού, είχαν το παράδειγμα της πρώτης Εκκλησίας για να στραφούν, όπου δεν υπήρχε κάποιος Πάπας ως δικτάτορας ελέω Θεού, ούτε δολοφονική Ιερά Εξέταση. Αυτοί που θέλουν να διορθώσουν το Ισλάμ κατά τα δυτικά χριστιανικά/ανθρωπιστικά πρότυπα πού ακριβώς θα στραφούν, όταν Ο ΙΔΙΟΣ ο ιδρυτής της θρησκείας τους ήταν δουλοκτήτης και δουλέμπορος, που βίαζε γυναίκες την ίδια μέρα που είχε εκτελέσει τον άντρα τους και μετά τις είχε ήθελαν δεν ήθελαν ως παλλακίδες (Ρεϋχάνα) ή και συζύγους του (Σαφία); Όταν ο ίδιος δεχόταν σκλάβες ως ΔΩΡΑ (Μαρία Κόπτισσα και Σιρίν) και είτε τις πάσαρε σε φίλους του (Σιρίν) είτε έκανε μαζί τους παιδιά (Μαρία); Όταν μοίραζε ως σκλάβες για σεξ όμορφα νεαρά κορίτσια που είχε ο ίδιος υποδουλώσει, σε φίλους και συγγενείς του που μάλιστα ήταν γαμπροί του, παντρεμένοι με τις κόρες του; Τι σόι ηθική έχει ένας τέτοιος άνθρωπος και πώς να εμποδίσει ένας «αναμορφωτής του Ισλάμ» τους οπαδούς του να ακολουθούν το παράδειγμα αυτού του ανθρώπου, όταν και αυτός και εκείνοι δέχονται ότι ήταν αλάθητος προφήτης του Θεού και όταν τα έργα του είναι γνωστά μέσω της Σούννα; Η μόνη διαφορά του Μουχάμμαντ με τον γαμπρό του, τον Ali ibn Abi Talib που κοιμόταν με τις σκλάβες του προς φρίκη του «αναμορφωτή», είναι ότι ο γαμπρός του Μουχάμμαντ ήταν πιο καρπερός από τον πεθερό του: Έκανε με τις σκλάβες του αρκετά παιδιά, ενώ ο Μουχάμμαντ μόνο ένα, κι αυτό πέθανε σε νηπιακή ηλικία και δεν απασχόλησε περισσότερο την Ιστορία. Αυτό όμως δεν αλλάζει το γεγονός ότι ο Μουχάμμαντ είχε σκλάβες που χρησιμοποιούσε για σεξ όποτε του άρεσε, σε συνδυασμό με τις 11 συζύγους του, που κάτι τέτοιοι «αναμορφωτές» ισχυρίζονται ότι τις παντρεύτηκε για λόγους πολιτικούς και για να τις «προστατέψει».

Ας δούμε πώς θα έβλεπε τον «αναμορφωτή» ένας υψηλού επιπέδου Σαουδάραβας νομολόγος, ο σεΐχης Salih al-Fawzan, που το 2003 δήλωσε: «Η δουλεία είναι μέρος του Ισλάμ. Η δουλεία είναι μέρος της τζιχάντ, και η τζιχάντ θα συνεχίσει να υπάρχει για όσο θα υπάρχει Ισλάμ».  Ο σεΐχης επιτέθηκε σε όσους γράφουν ότι το Ισλάμ εργάστηκε για την κατάργηση της δουλείας εισάγοντας την ισότητα μεταξύ των φυλών: «Είναι αμαθείς, όχι λόγιοι… Είναι απλώς συγγραφείς. Όποιος λέει τέτοια πράγματα είναι άπιστος». Αν είναι άπιστος όποιος λέει ότι το Ισλάμ προώθησε την κατάργηση της δουλείας, τότε τι είναι ένας που θέλει να «αναμορφώσει» τις παραδοσιακές σχολές του Ισλάμ για να καταργηθεί η δουλεία οριστικά;

Σχόλια στις σημειώσεις μας.

*το Κοράνι διατάζει τους μουσουλμάνους να δίνουν σε κάθε σκλάβο το δικαίωμα να κερδίσει την ελευθερία του στο στίχο 24:33, αλλά οι παραδοσιακοί μελετητές το υποβίβασαν αυτό σε μια απλή σύσταση, η οποία δεν αποδείχθηκε αρκετά αποτελεσματική.

Ας δούμε τον κορανικό στίχο 24:33, στο σημείο που αναφέρει αυτά που επικαλείται ο επίδοξος αναμορφωτής του Ισλάμ. Ο στίχος, όπως τον μεταφράζουν στα ελληνικά οι καθηγητές του Αλ-Άζχαρ, λέει:

«Κι αν κανείς από τους σκλάβους σας που το δεξί σας χέρι εξουσιάζει (οι δούλοι να ζητήσουν με γραπτή αίτηση την ελευθερία τους (με τίμημα) κάνετέ τους αυτή τη χάρη, αν ξέρετε ανάμεσά τους κανέναν που να αξίζει αυτό το καλό. Και δώστε τους από την περιουσία του ΑΛΛΑΧ που σας έχει δώσει.»

Το Sahih International (http://quran.com/24/33) αποδίδει το απόσπασμα ως εξής:

«Κι αυτοί που ζητούν ένα συμβόλαιο [για απελευθέρωση εν καιρώ] ανάμεσα σ’ αυτούς που το δεξί σας χέρι εξουσιάζει – τότε κάντε ένα συμβόλαιο μαζί τους αν ξέρετε ότι υπάρχει σ’ αυτούς καλοσύνη και δώστε τους από τον πλούτο του Αλλάχ τον οποίο Εκείνος σας έχει δώσει.»[1]

Βλέπουμε λοιπόν ότι ο στίχος δεν «δίνει σε κάθε σκλάβο το δικαίωμα», αλλά μιλάει γι’ αυτούς που είναι πρόθυμοι να πληρώσουν τίμημα για την ελευθερία τους, και πιο ειδικά για αυτούς που και είναι πρόθυμοι να πληρώσουν τίμημα, και κατά την κρίση του αφέντη τους, «αξίζουν αυτο το καλό». Αν δηλ. ο αφέντης κρίνει ότι δεν αξίζει στον σκλάβο αυτό το «καλό», να αποκτήσει την ελευθερία του πληρώνοντας, η διαταγή ή σύσταση δεν ισχύει, κι ας είναι πρόθυμος ο σκλάβος να πληρώσει τίμημα.

Αλλά ας δούμε περισσότερα γι’ αυτή την «καλοσύνη» που μπορούν να έχουν οι σκλάβοι.  Ο Ιμπν Αμπάς, που δεν ήταν κάποιος τυχαίος «παραδοσιακός μελετητής» αλλά ένας από τους Σαχάμπα (συντρόφους) του Μουχάμμαντ , ερμηνεύει την καλοσύνη τους ως εξής: «είναι δίκαιοι και τηρούν τις υποσχέσεις τους»[2] , προφανώς ώστε να είναι ο δουλοκτήτης σίγουρος ότι θα κερδίσει από αυτή τη συμφωνία. Σημειώνει επίσης ότι καλείται ο δουλοκτήτης να χαρίσει ένα μέρος του ποσού που συμφώνησε αρχικά με τον δούλο. Το ταφσίρ Αλ-Τζαλαλαΰν επιβεβαιώνει αυτή την άποψη, καθώς γράφει: «Αν γνωρίζετε να υπάρχει σ’ αυτούς κάποιο καλό, όπως η αξιοπιστία και η ικανότητα να κερδίζουν [εισόδημα] για να ξεπληρώσουν το ποσό που αναφέρεται στη γραπτή σύμβαση».[3] Και το ταφσίρ Ιμπν Καθίρ την επιβεβαιώνει επίσης: «Αυτή είναι μια εντολή από τον Αλλάχ προς τους ιδιοκτήτες σκλάβων: αν οι υπηρέτες τους τους ζητούν σύμβαση χειραφέτησης, πρέπει να τη γράψουν γι ‘αυτούς, υπό την προϋπόθεση ότι ο υπηρέτης έχει κάποια ικανότητα και μέσα βιοπορισμού, έτσι ώστε να μπορεί να πληρώσει στον κύριό του τα χρήματα που προβλέπονται στη σύμβαση. Ο Al-Bukhari είπε: «Ο Rawh αφηγήθηκε εκ μέρους του Ibn Jurayj: ‘’Είπα στον ‘Ata’, ‘Αν ξέρω ότι ο υπηρέτης μου έχει λεφτά, είναι υποχρεωτικό για μένα να του γράψω σύμβαση απελευθέρωσης’. Είπε, «Δεν πιστεύω ότι μπορεί να είναι οτιδήποτε άλλο παρά υποχρεωτικό.» … (αν βρίσκετε ότι υπάρχει καλό και τιμιότητα σε αυτούς.) Μερικοί από αυτούς είπαν (αυτό σημαίνει) αξιοπιστία. Κάποιοι είπαν: «τιμιότητα,»και άλλοι είπαν: «Μια επιδεξιότητα και την ικανότητα να κερδίζουν.»

Στο ταφσίρ Αλ-Τζαλαλαΰν βλέπουμε κι ένα υπόδειγμα συμφωνητικού: «Συμβάλλομαι μαζί σου για [το ποσό], δύο χιλιάδες που πρέπει να καταβληθεί σε διάστημα δύο μηνών, ανά χίλια το μήνα, και αν εκπληρώσεις αυτό τον όρο, είσαι ένας ελεύθερος άνθρωπος», και ο άλλος θα πει, «Το αποδέχομαι »·[4]

 

Οπότε η απελευθέρωση ενός δούλου με ικανότητες ήταν κερδοφόρα για τον δουλοκτήτη, ο οποίος παραχωρούσε «από τον πλούτο που ο Αλλάχ του είχε δώσει» ένα αρχικό κεφάλαιο στο δούλο για να το αυξήσει. Στη συνέχεια ο δουλοκτήτης καρπωνόταν το κέρδος χωρίς να έχει κουνήσει το δαχτυλάκι του. Η κατάσταση θυμίζει την εξαγορά των αιχμαλώτων πολέμου από τους δικούς τους, από την οποία αποκόμιζαν κέρδος οι μουσουλμάνοι, μόνο που στην περίπτωση αυτή ο σκλάβος προσφέρει τα χρήματα ο ίδιος για τον εαυτό του. Διαβάζουμε για την πρώτη τέτοια απελευθέρωση, για την οποία γράφτηκε ο στίχος 24:33:

«Αυτός ο στίχος αποκαλύφθηκε για ένα σκλάβο του Huwaytib ibn ‘Abd al-‘Uzza που λεγόταν Subayh. Ο τελευταίος ζήτησε από τον κύριό του για ένα έγγραφο απελευθέρωσης, αλλά αυτός αρνήθηκε. Όταν ο Αλλάχ, που είναι υπερυψωμένος, αποκάλυψε αυτό το στίχο, ο Huwaytib συμφώνησε να γράψει μια επιστολή απελευθέρωσης, σε αντάλλαγμα για εκατό κομμάτια χρυσού. Από το ποσό αυτό, του πρόσφερε είκοσι κομμάτια χρυσού που είχε καταβάλει. Αλλά σκοτώθηκε σε πόλεμο στη μάχη του Hunayn»[5].

Τέλος πρέπει να παρατηρήσουμε ότι το ταφσίρ του Ιμπν Καθίρ τιτλοφορεί το εδάφιο «Η εντολή να χορηγείται σε σκλάβους ένα Συμβόλαιο απελευθέρωσης». Το πρόβλημα λοιπόν δεν είναι τόσο ότι οι μελετητές υποβίβασαν την εντολή σε σύσταση, αλλά ότι οι όροι της εντολής αυτής δεν μπορούσαν να εκπληρωθούν από όλους. Δεν ήταν για «τον κάθε σκλάβο» όπως νομίζει ο επίδοξος αναμορφωτής, αλλά για τους σκλάβους και σκλάβες που με κάποιο τρόπο μπορούσαν να φέρουν κέρδος στον αφέντη τους.

**Οι παραδοσιακοί μελετητές όχι μόνο άνοιξαν το δρόμο για αιώνες μουσουλμανικής δουλείας, αλλά απεφάνθηκαν επίσης ότι κάθε αρσενικός ιδιοκτήτης σκλάβων είχε το δικαίωμα να έχει σεξουαλικές σχέσεις με οποιανδήποτε από τις γυναίκες σκλάβες του όποτε ήθελε, χωρίς να έχει σημασία αν εκείνη συμφωνούσε ή όχι.

Το δρόμο δεν τον άνοιξαν οι παραδοσιακοί μελετητές, αλλά το Κοράνι και η μίμηση του Μουχάμμαντ, που ο ίδιος είχε σχέσεις με σκλάβες. Ο Μουχάμμαντ δίδαξε, εκείνοι ακολούθησαν. Είναι τόσο ανόητο όσο και άδικο να κατηγορούνται οι μελετητές, λες και κατασκεύασαν αστήρικτες θεωρίες από το μυαλό τους.

***Ζήτησα να διευκρινίσει, οπότε αν υπήρχε μια αγορά σκλάβων και σήμερα, θα μπορούσα να πάω και να αγοράσω ένα κορίτσι δεκατεσσάρων χρονών μόνο και μόνο για να κοιμηθώ μαζί της; Είπε ναι, και πρόσθεσε ότι όχι μόνο ήταν επιτρεπτό, αλλά ήταν επίσης κοινή πρακτική μεταξύ των πρώτων μουσουλμάνων.

Ακριβώς το ότι ήταν κοινή πρακτική μεταξύ των πρώτων μουσουλμάνων και ο Μουχάμμαντ το γνώριζε και ουδέποτε το απαγόρευσε, αλλά αντίθετα χάριζε στους συντρόφους του σκλάβες γι’ αυτό το σκοπό, αποδεικνύει ότι δεν μπορούμε να φορτώσουμε το πρόβλημα στους «παραδοσιακούς μελετητές».

****Αργότερα το έλεγξα με ένα μελετητή περισσότερο οπαδό της μεταρρύθμισης, που με διαβεβαίωσε ότι το Κοράνι δεν επιτρέπει αυτό το είδος κακοποίησης των ανθρωπίνων όντων.

Προσέξτε ότι αναφέρεται η «διαβεβαίωση» του μελετητή αλλά κανένα εδάφιο που να αποδεικνύει ότι αυτή η κακοποίηση δεν επιτρέπεται.

*****Ο Προφήτης (ειρήνη σ ‘αυτόν) απελευθέρωσε όλους τους σκλάβους του.

Εδώ έχουμε άλλη μια ατεκμηρίωτη δήλωση. Ακόμα και ο Μαουντούντι, στο κλασικό προπαγανδιστικό έργο του «Ανθρώπινα δικαιώματα στο Ισλάμ», στο οποίο κάνει κυριολεκτικά το μαύρο άσπρο με λογοπαίγνια, ανακρίβειες, παραλείψεις και άσχετα επιχειρήματα, δεν γράφει ότι ο Μουχάμμαντ απελευθέρωσε όλους τους σκλάβους του, αλλά 63 από τους σκλάβους που είχε.[6] Γεννιέται βέβαια το ερώτημα, τι τους ήθελε ο «προφήτης» όλους αυτούς τους σκλάβους; Αν δεν τους αγόραζε ή δεν τους υποδούλωνε, δεν θα ήταν δούλοι του ώστε να τους ελευθερώσει…

Συμπέρασμα: Οι επίδοξοι «αναμορφωτές του Ισλάμ» μπορεί να έχουν τις καλύτερες προθέσεις βελτίωσής του. Όμως, το Ισλάμ δεν επιδέχεται αναμόρφωση γιατί το χάλι του δεν είναι αποτέλεσμα διαστροφής του, αλλά αποτέλεσμα της ορθής τήρησής του. Τελικά οι «αναμορφωτές» μάλλον κινδυνεύουν από τους «παραδοσιακούς», οι οποίοι τους θεωρούν απίστους, που προσπαθούν να νοθεύσουν την ισλαμική θρησκεία με τις δικές τους ιδέες.


[1] Sahih International (http://quran.com/24/33: «And those who seek a contract [for eventual emancipation] from among whom your right hands possess – then make a contract with them if you know there is within them goodness and give them from the wealth of Allah which He has given you.»

[2] «if you know they are righteous and keep their promise» (http://www.altafsir.com/Tafasir.asp?tMadhNo=2&tTafsirNo=73&tSoraNo=24&tAyahNo=33&tDisplay=yes&UserProfile=0&LanguageId=2).

[3] «if you know in them any good, such as trustworthiness and the ability to earn [income] in order to fulfil the amount stated in the written contract» (http://www.altafsir.com/Tafasir.asp?tMadhNo=1&tTafsirNo=74&tSoraNo=24&tAyahNo=33&tDisplay=yes&UserProfile=0&LanguageId=2)

[4] ‘I contract you for [the amount of] two thousand to be paid over a period of two months, at one thousand a month, and if you fulfill this, you are a free man’, and the other would say, ‘I accept’ http://www.altafsir.com/Tafasir.asp?tMadhNo=1&tTafsirNo=74&tSoraNo=24&tAyahNo=33&tDisplay=yes&UserProfile=0&LanguageId=2

[5] This verse was revealed about a slave of Huwaytib ibn ‘Abd al-‘Uzza who was called Subayh. The latter asked his master for a writing of emancipation but he refused. When Allah, exalted is He, revealed this verse, Huwaytib agreed to write a letter of emancipation in exchange for a hundred pieces of gold. Out of this sum, he offered him twenty pieces of gold which he paid. But he was killed in war at the Battle of Hunayn. http://www.altafsir.com/AsbabAlnuzol.asp?SoraName=24&Ayah=33&search=yes&img=A

[6] «The Prophet alone liberated as many as 63 slaves.» Syed Abul A’la Maududi, Human Rights in Islam, «The Position of Slavery in Islam:» σελ. 8. http://www.scribd.com/doc/27900884/Maulana-Maududi-Human-Rights-in-Islam

Ισλάμ και δουλεία

Το θέμα του Ισλάμ και της δουλείας είναι τεράστιο και θα χρειαστεί να επανέλθουμε κι άλλες φορές σ’αυτό. Αυτή η σύντομη εισαγωγή θα επικεντρωθεί στους εξής συγκεκριμένους τομείς, σε μια προσπάθεια να σκιαγραφήσει τη βασική αλληλεπίδραση των ιδανικών και της πραγματικότητας της ισλαμικής δουλείας:

Το Κοράνι

Ισλαμικός νόμος

Μουσουλμανική Ιστορία

Δουλεία και οιονεί δουλεία στο σύγχρονο μουσουλμανικό κόσμο

Το Κοράνι, το οποίο οι μουσουλμάνοι πιστεύουν ότι έχει αποκαλυφθεί από τον Θεό τον έβδομο αιώνα στον Μουχάμμεντ, που θεωρούν προφήτη, περιέχει πολλές αναφορές σε σκλάβους και δουλεία (π.χ., 2:178, 16:75, 30:28). Το Κοράνι αναφέρεται στο επιτρεπτό της ιδιοκτησίας δούλων, που ήταν καθιερωμένη πρακτική πριν από την αποκάλυψη του. Το Κοράνι δεν καταδικάζει ρητά τη δουλεία ούτε προσπαθεί να την καταργήσει, ούτε θεωρεί την υποδούλωση και το εμπόριο ανθρώπων αμαρτία (όπως π.χ. η Καινή Διαθήκη, βλ. Τιμ. 1:9-10[1]). Παρέχει όμως μια σειρά από κανονιστικές ρυθμίσεις που αποσκοπούν στη βελτίωση της κατάστασης των δούλων:

  • Συνιστά την απελευθέρωση σκλάβων, ιδιαίτερα «αυτών που πιστεύουν (στο Ισλάμ)» (2:177).
  • Η απελευθέρωση ενός δούλου απαιτείται ως εξιλέωση για ορισμένα παραπτώματα (4:92, 58:3)
  • Λέει ότι οι κύριοι θα πρέπει να επιτρέπουν στους σκλάβους τους την εξαγορά της ελευθερίας τους – αυτό είναι προτροπή προς τους κυρίους και με κανένα τρόπο δεν τους δεσμεύει. (24:33). Επίσης αυτό προϋποθέτει να αναγνωρίσει ο κάτοχος στον σκλάβο/σκλάβα το δικαίωμα να διατηρεί περιουσία, γιατί σε αντίθετη περίπτωση κάθε αμοιβή από την όποια δουλειά κάνει ένας σκλάβος, η ακόμα και η προίκα που θα δώσει κάποιος για να παντρευτεί μια σκλάβα, ανήκουν δικαιωματικά στον κάτοχο του υποδουλωμένου προσώπου και όχι στο ίδιο.

Το Κοράνι προτείνει επίσης ορισμένα μέσα ενσωμάτωσης των σκλάβων, ορισμένοι από τους οποίους υποδουλώθηκαν αφού νικήθηκαν στον πόλεμο, στη μουσουλμανική κοινότητα.

  • Επιτρέπει στους σκλάβους να παντρευτούν (24:32, 2:221, 4:25). Στην πράξη, οι ισλαμικές ρυθμίσεις επιτρέπουν στους άντρες σκλάβους να παντρεύονται μόνο με σκλάβες, ενώ ο γάμος με ελεύθερη γυναίκα αποδοκιμάζεται καθώς ο σύζυγος πρέπει να είναι τουλάχιστον στο ίδιο κοινωνικό επίπεδο με τη σύζυγό του και όχι σε κατώτερο. Οι γυναίκες σκλάβες μπορούν να παντρευτούν είτε με σκλάβους είτε με ελεύθερα πρόσωπα. Κάθε γάμος σκλάβου μπορεί να γίνει μόνο με τη συναίνεση του κατόχου, ενώ σύμφωνα με πολλούς νομικούς ο κάτοχος μιας σκλάβας δικαιούται να την παντρεύει με όποιον θέλει εκείνος, και σε κάθε περίπτωση εισπράττει την προίκα της (οι ελεύθερες μουσουλμάνες κρατούν οι ίδιες την προίκα που τους προσφέρει ο γαμπρός).
  • Αποτρέπει (χωρίς να το απαγορεύει) τους ιδιοκτήτες από το να εκπορνεύουν τις σκλάβες παρά τη θέλησή τους (24:33) και λέει ότι αν εκπορνεύονται παρά τη θέλησή τους, την αμαρτία θα φορτωθούν αυτοί που τις εκπορνεύουν.

Παρά την μερική προστασία των γυναικών σκλάβων από μια μορφή σεξουαλικής εκμετάλλευσης, αυτές δεν έχουν το δικαίωμα να παρέχουν ή να αρνούνται την σεξουαλική πρόσβαση στον κάτοχό τους. Αντ ‘αυτού, το Κοράνι επιτρέπει στους άνδρες να έχουν σεξουαλική πρόσβαση σε «ό, τι κατέχει το δεξί τους χέρι,» δηλ. στις αιχμάλωτες ή δούλες (23:5-6, 70:29-30). Ενώ η σκλάβα είναι υποχρεωμένη να έρθει σε σεξουαλική επαφή με τον κύριό της αν αυτός το επιθυμεί, αν έρθει σε σεξουαλική επαφή με κάποιον που η ίδια επιλέγει, πρέπει να μαστιγωθεί επειδή διαπράττει «ζίνα», παράνομη σεξουαλική επαφή. Το ότι ο κύριός της την χρησιμοποιεί σεξουαλικά, αναμένεται να το θεωρήσει τιμή, γιατι «της κάνει ό,τι κάνει στη σύζυγό του». Οι μουσουλμάνες δεν δικαιούνται να χρησιμοποιούν σεξουαλικά τους σκλάβους τους.

Οι πρώτοι μουσουλμάνοι αποδέχονταν ευρέως και εξασκούσαν το «δικαίωμα της επαφής με ό,τι κατείχε το δεξί τους χέρι». Ο Μουχάμμεντ, για παράδειγμα, διατηρούσε μια σκλάβα-παλλακίδα (την Μαρία την Κόπτισσα) η οποία του δόθηκε ως δώρο από τον διοικητή της ρωμαϊκής Αλεξάνδρειας. Επίσης υπάρχουν γνώμες ότι η Ρεϋχάνα, την οποία είχε υποδουλώσει μετά τη σφαγή της φυλής Κουράιζα, δεν ήταν νόμιμη σύζυγός του επειδή αρνήθηκε να τον παντρευτεί, αλλά σκλάβα-παλλακίδα του.

Ο παραδοσιακός ισλαμικός νόμος (fiqh) αναπτύσσει λεπτομερώς το κορανικό κείμενο σχετικά με τη δουλεία. Η υποδούλωση των αιχμαλώτων πολέμου ρυθμίζεται, μαζί με την αγορά και την πώληση των σκλάβων. Αν και δεν είναι επιτρεπτό να υποδουλώνονται άλλοι μουσουλμάνοι, οι νομικοί διευκρινίζουν ότι, εάν ένας μη μουσουλμάνος μεταστραφεί στο Ισλάμ μετά την υποδούλωσή του, αυτός ή αυτή εξακολουθεί να είναι σκλάβος και μπορεί να αγοραστεί και να πωληθεί νομίμως όπως και κάθε άλλος σκλάβος. (Ο κανόνας αυτός κλείνει ένα πιθανό «παραθυράκι» που επιτρέπει σε σκλάβους να αποκτούν την ελευθερία τους από το απλό γεγονός της μεταστροφής.) Ο νόμος προβλέπει επίσης κυρώσεις για τους ιδιοκτήτες σκλάβων που κακομεταχειρίζονται ή καταχρώνται τους σκλάβους τους. Οι κυρώσεις αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν αναγκαστική απελευθέρωση των δούλων χωρίς αποζημίωση για τον κάτοχο.

Ο ισλαμικός νόμος δίνει ιδιαίτερη προσοχή στη ρύθμιση της πρακτικής του γάμου των σκλάβων και της παλλακείας, προκειμένου να καθοριστεί η πατρότητα ή/και η κυριότητα των παιδιών που έχουν γεννηθεί από μια γυναίκα σκλάβα. Ένας άνθρωπος δεν μπορεί ταυτόχρονα να είναι και κάτοχος και σύζυγος της ίδιας σκλάβας. Ο αρσενικός ιδιοκτήτης μιας σκλάβας μπορεί είτε να την παντρέψει με ένα διαφορετικό άτομο, με αποτέλεσμα να εισπράξει την προίκα που θα δώσει ο γαμπρός, και να παραιτηθεί από τη δική του σεξουαλική πρόσβαση προς αυτήν, ή μπορεί να την πάρει ως δική του παλλακίδα και να τη χρησιμοποιεί σεξουαλικά ο ίδιος. Και οι δύο περιπτώσεις έχουν μια συγκεκριμένη επίπτωση στην κατάσταση του κάθε παιδιού που θα γεννήσει η σκλάβα. Όταν οι γυναίκες σκλάβες παντρεύονται, κάθε παιδί που γεννιέται από το γάμο είναι δούλος που ανήκει στον ιδιοκτήτη της μητέρας, αν και η νομική πατρότητα είναι κατοχυρωμένη στο σύζυγό της. Όταν ο κάτοχος λαμβάνει τη δική σκλάβα του ως παλλακίδα, αντιθέτως, κάθε παιδί που γεννά είναι ελεύθερο και νόμιμο παιδί του ιδιοκτήτη της, με το ίδιο καθεστώς που διέπει οποιαδήποτε παιδιά που γεννήθηκαν σ ‘αυτόν σε ένα νόμιμο γάμο με μια ελεύθερη γυναίκα. Η σκλάβα που γεννά το παιδί του κατόχου της γίνεται Umm walad (κυριολεκτικά, μητέρα ενός παιδιού), κερδίζοντας ορισμένες προστασίες. Το σημαντικότερο είναι ότι δεν μπορεί να πωληθεί και ελευθερώνεται αυτόματα μετά το θάνατο του κατόχου της.

Πώς εφαρμόστηκαν οι νόμοι αυτοί στην μουσουλμανική ιστορία; Η δουλεία ήταν ένα κοινωνικό γεγονός στα περισσότερα μέρη του μουσουλμανικού κόσμου για σχεδόν 1400 χρόνια, με μεγάλο αριθμό σκλάβων να απασχολούνται σε οικιακές εργασίες, καθώς και στο εμπόριο. Μεγάλης κλίμακας γεωργική δουλεία, όπως η δουλεία στις φυτείας του αμερικανικού Νότου, σπάνια εξασκήθηκε στον μουσουλμανικό κόσμο. Αυτό δεν οφείλεται σε κάποια απαγόρευση εναντίον αυτών των μορφών εργασίας των σκλάβων, αλλά μάλλον σε οικονομικούς και γεωγραφικούς παράγοντες. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ισλαμική δουλεία δεν ήταν σκληρή, όπως ισχυρίζονται ορισμένοι απολογητές, ή ότι οι κάτοχοι δεν ήταν μερικές φορές βάναυσοι με τους δούλους.

Ωστόσο, η δουλεία δεν σήμαινε πάντα χαμηλή κοινωνική θέση. Στη μεσαιωνική Αίγυπτο, η δυναστεία των Μαμελούκων (Mamluk, κυριολεκτικά σημαίνει, «αυτοί που ανήκουν») κυβέρνησε για κάποιο χρονικό διάστημα, με απελευθερωμένους στρατιωτικούς σκλάβους να ανέρχονται κοινωνικά κυβερνώντας άλλους. Οι στρατολογημένοι σκλάβοι στρατιώτες των Οθωμανών (γενίτσαροι) είναι ένα άλλο παράδειγμα. Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η περίπτωση των βασιλικών παλλακίδων που ασκούσαν τεράστια επιρροή και αποκόμισαν σημαντικό πλούτο τους τελευταίους αιώνες της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Το ζήτημα της δουλείας στις μουσουλμανικές κοινωνίες δεν είναι αμιγώς ιστορικό αλλά έχει παρατεταμένες σύγχρονες συνέπειες, ιδιαίτερα σε ορισμένες περιοχές της Αφρικής και των κρατών του Κόλπου. Μερικά έθνη μουσουλμανικά στην πλειοψηφία τους – η Σαουδική Αραβία, για παράδειγμα – ήταν από τα τελευταία που απαγόρευσαν τη δουλεία στον εικοστό αιώνα. Υπολειμματικές επιπτώσεις της οικιακής δουλείας εξακολουθούν να υπάρχουν σε ορισμένα έθνη του Κόλπου στην αποτυχία της αστυνομίας και των νομοθετών να προστατέψουν τους μετανάστες εργαζόμενους σε νοικοκυριά από τις ενδεχόμενες καταχρήσεις των εργοδοτών. Οι γυναίκες που απασχολούνται ως οικιακές βοηθοί και νταντάδες δεν έχουν πολλές διεξόδους από τον σεξουαλικό καταναγκασμό ή τους σκληρούς ξυλοδαρμούς. Σε ορισμένες περιπτώσεις, εκείνοι που έχουν δραπετεύσει και έχουν καταφύγει στην αστυνομία έχουν επιστραφεί δια της βίας στους εργοδότες τους. ( (http://www.humanrightswatch.org) Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτές οι γυναίκες δεν είναι νόμιμα υποδουλωμένες, και, γενικά, λαμβάνουν αποζημίωση για την εργασία τους που διαφοροποιεί την κατάστασή τους από εκείνων που είναι σε δουλεία λόγω χρεών. Ωστόσο, λόγω της αποδοχής του ελέγχου των κινήσεών τους (οι εργοδότες συχνά παίρνουν τα διαβατήριά τους), και της άρνησης των υπαλλήλων επιβολής του νόμου να ανταποκριθούν στις καταγγελίες για κακομεταχείριση, είναι ιδιαίτερα ευάλωτες σε κακομεταχείριση.

Σε ορισμένες αφρικανικές χώρες, η πραγματική δουλεία συνεχίζεται. Επανειλημμένες προσπάθειες να τεθεί εκτός νόμου η δουλεία στη Μαυριτανία είχαν ελάχιστα αποτελέσματα. Η πιο πρόσφατη διακήρυξη κατάργησης, το 1980, ήταν σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματική, με 90.000 μαύρους Μαυριτανούς να παραμένουν ουσιαστικά υποδουλωμένοι στους Άραβες/Βερβερίνους ιδιοκτήτες. ( http://www.iabolish.com/today/background/mauritania.htm). Στο Σουδάν, οι χριστιανοί αιχμάλωτοι του συνεχιζόμενου εμφυλίου πολέμου υποδουλώνονται συχνά, και οι γυναίκες κρατούμενες συχνά χρησιμοποιούνται σεξουαλικά, με τους μουσουλμάνους απαγωγείς τους να δηλώνουν ότι η ισλαμική νομοθεσία τους χορηγεί άδεια γι’αυτό. (http://www.iabolish.com/today/background/sudan.htm )

Η ύπαρξη των πραγματικής και οιονεί δουλείας δεν είναι καθόλου μοναδική στον μουσουλμανικό κόσμο. Η δουλεία και οι πρακτικές που μοιάζουν με δουλεία απαντώνται σε πολλά έθνη σε παγκόσμια κλίμακα. Επιπλέον, αυτές δεν βρίσκονται παντού στον μουσουλμανικό κόσμο. Υπάρχουν συγκεκριμένοι κοινωνικο-οικονομικοί και πολιτικοί παράγοντες που συμβάλλουν στην ύπαρξή τους. Όμως, ο ισχυρισμός ότι η θρησκεία δικαιολογεί τη δουλοκτησία σε ορισμένες από αυτές τις περιπτώσεις, καθιστά ιδιαίτερα επείγον το να αντιμετωπιστούν.

Αν και πολλοί σύγχρονοι μουσουλμάνοι συμφωνούν ότι δεν υπάρχει χώρος για τη δουλεία στο σύγχρονο κόσμο, δεν αναπτύχθηκε έντονη εσωτερική κριτική στις πρακτικές δουλοκτησίας του παρελθόντος του παρόντος. Στην πραγματικότητα, οι σύγχρονοι μουσουλμάνοι έχουν σε γενικές γραμμές δώσει λίγη προσοχή στο να σκεφτούν ή να συζητήσουν τα θρησκευτικά, ηθικά, καθώς και νομικά ζητήματα που σχετίζονται με τη δουλεία, ίσως επειδή είναι δύσκολο να παραδεχτούν και να αντιμετωπίσουν την άδεια που παρέχουν στη δουλεία οι Γραφές και οι παραδόσεις τους.

(Το παραπάνω άρθρο της Kecia Ali, στο οποίο έχουμε κάνει ελάχιστες προσθήκες, βρίσκεται στο http://www.brandeis.edu/projects/fse/Pages/islamandslavery.html)

Το 2003 ένας υψηλού επιπέδου Σαουδάραβας νομολόγος, ο σεΐχης Salih al-Fawzan, δήλωσε: «Η δουλεία είναι μέρος του Ισλάμ. Η δουλεία είναι μέρος της τζιχάντ, και η τζιχάντ θα συνεχίσει να υπάρχει για όσο θα υπάρχει Ισλάμ».  Ο σεΐχης επιτέθηκε σε όσους γράφουν ότι το Ισλάμ εργάστηκε για την κατάργηση της δουλείας εισάγοντας την ισότητα μεταξύ των φυλών: «Είναι αμαθείς, όχι λόγιοι… Είναι απλώς συγγραφείς. Όποιος λέει τέτοια πράγματα είναι άπιστος».

Το σίγουρο είναι ότι ο ισχυρισμός που συχνά ακούμε από μουσουλμάνους απολογητές, δηλαδή ότι ο Μουχάμμεντ ήθελε να καταργήσει τη δουλεία, έρχεται σε άμεση αντίθεση με την πρακτική του.


[1] «9 …ο νόμος δεν τέθηκε για τον δίκαιο, αλλά για τους άνομους και ανυπότακτους, τους ασεβείς και τους αμαρτωλούς, τους ανόσιους και βέβηλους, τους πατροκτόνους και μητροκτόνους, τους φονιάδες, 10 πόρνους, αρσενοκοίτες, αυτούς που αιχμαλωτίζουν και πουλούν ανθρώπους ως δούλους (ἀνδραποδισταῖς), ψεύτες, επίορκους, και οτιδήποτε άλλο αντιβαίνει στην υγιαίνουσα διδασκαλία…»

Ο Μουχάμμαντ ήθελε την κατάργηση της δουλείας;

Τυπικό εκείνων που διαδίδουν τον μύθο ότι ο Μουχάμμαντ ήθελε την κατάργηση της δουλείας είναι αυτό το απόσπασμα, από μια μουσουλμανική ιστοσελίδα διαβόητη για την taqiyya (συνειδητή εξαπάτηση για το καλό του Ισλάμ) που προωθεί:

«Ο Προφήτης μας (Ειρήνη σε αυτόν) δεν ενέκρινε ποτέ τη δουλεία. Μια φορά εξαγόρασε τη ζωή ενός σκλάβου που ήρθε σ ‘αυτόν, απελευθερώνοντάς τον από τον κάτοχο του! «

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κάποιοι απληροφόρητοι/αφελείς χρήστες του Διαδικτύου κατάπιαν αυτό το παραμύθι, αλλά εδώ είναι η πραγματική ιστορία στην οποία βασίζεται:

Εκεί ήρθε ένας σκλάβος και υποσχέθηκε πίστη στον Απόστολο του Αλλάχ (ειρήνη σ’ αυτόν) σχετικά με τη μετανάστευση. Αυτός (ο άγιος Προφήτης), δεν ήξερε ότι ήταν δούλος. Στη συνέχεια ήρθε εκεί ο κατοχος του και απαίτησε το σκλάβο του πίσω. οπότε ο Απόστολος του Αλλάχ (ειρήνη σ’ αυτόν), είπε: πούλησέ τον σε μένα. Και τον αγόρασε για δύο μαύρους σκλάβους, και από κει και πέρα δεν δεχόταν υποταγή από κανέναν μέχρι να τον ρωτήσει εάν ήταν δούλος (ή ελεύθερος άνθρωπος) (Σαχίχ Μουσλίμ 3901).[1]

Αυτό σίγουρα φωτίζει την ιστορία με τον «Μουχάμμαντ που ήθελε την κατάργηση της δυλείας» με τελείως διαφορετικό φως!

Κατ ‘αρχάς, ο Μουχάμμαντ «αγόρασε» το σκλάβο ανταλλάσσοντάς τον με δύο μαύρους σκλάβους, πράγμα που δεν αποτελεί ακριβώς λαμπρό παράδειγμα χειραφέτησης. Οχι μόνο αυτό, αλλά επιβεβαιώνει το γεγονός ότι ο Μουχάμμαντ κατείχε αφρικανούς σκλάβους και τους χρησιμοποιούσε ως αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Ως πλούσιος επιχειρηματίας, σίγουρα θα μπορούσε να έχει απελευθερώσει και τους τρεις δούλους, αλλά, αντίθετα, επέλεξε να πουλήσει τους δύο Αφρικανούς σε ένα αβέβαιο μέλλον.

Δεύτερον, είναι προφανές από το απόσπασμα ότι ο Μουχάμμαντ αισθάνθηκε ότι είχε εξαπατηθεί ώστε να απελευθερώσει τον σκλάβο που είχε έρθει σ ‘αυτόν, επειδή δεν του είχε αποκαλύψει ότι ήταν σκλάβος. Εξαιτίας, αυτού, ο Μουχάμμαντ αποφάσισε ότι δεν θα ξαναπιανόταν κοροιδο. Στο μέλλον, θα ρωτούσε πάντα πρώτος αν ένας άνθρωπος ήταν ελεύθερος ή όχι, πριν αποφασίσει εάν θα αποδεχόταν την υποταγή του.

Δεν υπάρχει καμία καταγραφή του Μουχάμμαντ να «απελευθερώτει» σκλάβους που έπιασε στη μάχη, εκτός αν υπήρχε κάτι που είχε να κερδίσει ο ίδιος προσωπικά από την πράξη. Στην πραγματικότητα, έκανε σκλάβους αυτούς που προηγουμένως ήταν ελεύθεροι άνθρωποι, ιδιαίτερα αν ήταν γυναίκες και παιδιά. Μερικές φορές χρησιμοποιούσε οικογένειες ως μοχλό πίεσης προς τους άνδρες τους, ώστε να αποδεχτούν το Ισλάμ:

Ο απόστολος τους είπε να πούν στον Μάλικ ότι αν ερχόταν σ ‘ αυτόν ως μουσουλμάνος θα επέστρεφε την οικογένεια και την περιουσία του σε αυτόν και θα του έδινε εκατό καμήλες. (Ibn Ishaq 879)

Ο Μουχάμμαντ πάσσαρε αιχμάλωτες γυναίκες στους άνδρες του σαν «κομματική εύνοια», και ορισμένες από αυτές στη συνέχεια πασσάρονταν σε άλλους. Αυτό το απόσπασμα λέει πώς ο Μουχάμμαντ έδωσε γυναίκες ως σκλάβες του σεξ σε τρεις άνδρες οι οποίοι θα γίνονταν διάδοχοί του, στους μελλοντικούς χαλίφες Ουμάρ, Οθμάν και Άλι:

Ο απόστολος έδωσε στον Αλί ένα κορίτσι που ονομαζόταν Ράιτα. Και έδωσε στον Ουθμάν ένα κορίτσι που ονομαζόταν Ζαϊνάμπ. Και έδωσε στον Ουμάρ μια κοπέλα που ο Ουμάρ έδωσε στο γιο του Αμπντουλλάχ. (Ibn Ishaq 878)

Ο Αλλάχ έδωσε στους μουσουλμάνους, άνδρες μια θεϊκή εντολή να διατηρούν όσες σκλάβες του σεξ επιθυμούσαν (Κοράνι 4:24, 33:52 …). Οι σύγχρονοι απολογητές συχνά προσποιούνται ότι αυτό ισχύει μόνο για τις γυναίκες που συνελήφθησαν στη μάχη, αλλά το ίδιο προνόμιο χορηγείται σε πιστούς άνδρες στο 70:30, ένα χωρίο που «αποκαλύφθηκε» στους μουσουλμάνους στη Μέκκα, όταν δεν είχαν πολεμήσει ακόμη σε μάχη.

Πολλά θα μπορούσαν να γραφτούν για την καλά τεκμηριωμένη σχέση που είχε Μουχάμμαντ με δούλους, γι’ αυτό και θα επανέλθουμε. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προέρχεται από αυτό το χαντίθ (το οποίο επαναλαμβάνεται αλλού):

Ο προφήτης έστειλε για μια γυναίκα από τους μετανάστες και εκείνη είχε ένα σκλάβο που ήταν μαραγκός. Ο Προφήτης της  είπε: «Διέταξε το σκλάβο σου  να προετοιμάσει το ξύλο (τεμάχια) για τον άμβωνα.» Έτσι, εκείνη διέταξε τον σκλάβο της, ο οποίος πήγε κι έκοψε το ξύλο από  ταμάριξ (Σ.τ.Μ. είδος θάμνου ή μικρού δέντρου) και προετοίμασε τον άμβωνα για τον Προφήτη. Όταν εκείνος τελείωσε τον άμβωνα, η γυναίκα ενημέρωσε τον Προφήτη ότι είχε τελειώσει. Ο Προφήτης ζήτησε να σταλεί ο άμβωνας στον ίδιο, έτσι τον έφεραν. Ο Προφήτης τον σήκωσε και τον τοποθέτησε στον τόπο όπου βλέπετε τώρα. (Μπουχάρι 47:743)[2]

Ο ίδιος ο άμβωνας από τον οποίο ο Μουχάμμαντ κήρυξε το Ισλάμ κατασκευάστηκε από την εργασία σκλάβων με την εντολή του! Δείχνει αυτό να είχε ο Μουχάμμαντ πρόβλημα με τη δουλεία;

Όμως επειδή το θέμα είναι πολύ μεγάλο, θα επανέλθουμε!


[1] «There came a slave and pledged allegiance to Allah’s Apostle (may peace be upon him) on migration; he (the Holy Prophet) did not know that he was a slave.  Then there came his master and demanded him back, whereupon Allah’s Apostle (may peace be upon him) said: Sell him to me.  And he bought him for two black slaves , and he did not afterwards take allegiance from anyone until he had asked him whether he was a slave (or a free man)» (Sahih Muslim 3901 ).

[2] The Prophet sent for a woman from the emigrants and she had a slave who was a carpenter.  The Prophet said to her » Order your slave to prepare the wood (pieces) for the pulpit. »  So, she ordered her slave who went and cut the wood from the tamarisk and prepared the pulpit, for the Prophet.  When he finished the pulpit, the woman informed the Prophet that it had been finished.  The Prophet asked her to send that pulpit to him, so they brought it.  The Prophet lifted it and placed it at the place in which you see now. (Bukhari 47:743